SpaceX je lansirao Transporter-17 iz Vandenberg Space Force Base, a među teretima je i BOHR — prvi komercijalni satelit sa nuklearnim izvorom energije, koji je razvio City Labs iz Majamija. BOHR koristi tricijum i betavoltačne ćelije za pretvaranje beta-čestica u električnu energiju i cilja da obezbedi stalno napajanje za misije u dubokom svemiru i u zasenčenim delovima Meseca. Misija nosi još 80 tereta, a uspeh BOHR-a mogao bi da proširi upotrebu nuklearnih izvora energije u komercijalnom svemiru.
Istorijski Korak: SpaceX Lansirao Prvi Komercijalni Satelit Sa Nuklearnim Izvorom Energije
SpaceX's Transporter-17 rideshare mission lifted off aboard a Falcon 9 rocket from the Vandenberg Space Force Base in California on 7 July, 2026 (AP)
Prvi komercijalni satelit koji koristi nuklearni izvor energije poletio je u svemir na raketi kompanije SpaceX. Rideshare misija Transporter-17 poletela je iz baze Vandenberg Space Force Base u Kaliforniji u utorak na Falcon 9 raketi, što predstavlja važnu prekretnicu za komercijalne svemirske operacije.
Satelit BOHR (Betavoltaic Orbital High-Reliability), koji je razvila kompanija City Labs iz Majamija, ima za cilj da dokaže izvodljivost upotrebe betavoltaike — tehnologije koja pretvara beta-čestice u električnu energiju — za komercijalne misije kojima klasični izvori napajanja poput solarnih panela i baterija nisu dovoljni.
Šta je BOHR i kako radi?
BOHR je cubesat koji koristi tricijum, radioaktivni izotop čiji raspad emituje beta-čestice. Te beta-čestice se konvertuju u struju pomoću betavoltačnih ćelija — poluprovodničkih struktura sličnih solarnim ćelijama, ali dizajniranih za pretvaranje ionizujućeg zračenja u električnu energiju. Za razliku od klasičnih RTG sistema koji koriste alfa-zračenje iz plutonijuma, betavoltaika koristi niskorizično beta-zračenje i može omogućiti kompaktne i dugotrajne izvore napajanja za male platforme.
City Labs' BOHR satellite is the world's first commercial nuclear-powered satellite (City Labs)
Zašto je ovo važno?
Ovakva tehnologija otvara mogućnost trajnog, neprekidnog napajanja za misije u dubokom svemiru i za operacije u trajno zasenčenim regionima, poput tamne strane Meseca, gde solarna energija nije dostupna. Ako BOHR uspe, to bi moglo da proširi upotrebu nuklearnih izvora energije iz domena državnih naučnih i vojnih programa na komercijalne satelite.
"Ovo je istorijski korak za komercijalnu nuklearnu energiju u svemiru," rekao je Peter Cabauy, izvršni direktor City Labs-a. "BOHR pokazuje da su bezbedni, kompaktni i regulatorno odobreni nuklearni sistemi spremni za rutinsko komercijalno raspoređivanje."
Ranije primene nuklearne energije u svemiru uključuju NASA-in Voyager 1 i Voyager 2 (lansirani 1977), koji se napajaju izvorima koji omogućavaju rad i prenos podataka i iz međuzvezdanog prostora, kao i marsovske rover-e Curiosity i Perseverance koji koriste radioizotopne termoelektrične generatore (RTG) za rad tokom peščanih oluja i promena osvetljenja.
Transporter-17 je pored BOHR-a u nisku Zemljinu orbitu odneo još 80 tereta različitih operatora, čime je dodatno istaknut potencijal rideshare misija za povećanje pristupa svemiru malim satelitima.
SpaceX je tokom vebkasta istakao: "Rideshare misije poput današnje značajno povećavaju pristup svemiru za operatere malih satelita širom sveta i sa zadovoljstvom nudimo ove mogućnosti lansiranja za naše klijente."
BOHR predstavlja tehnički i regulatorni eksperiment: ako se pokaže kao pouzdan i bezbedan u orbitalnim uslovima, može pokrenuti novu fazu komercijalizacije nuklearnih izvora energije u svemiru — posebno za male satelite kojima je potrebno dugotrajno, stalno napajanje bez oslanjanja na Sunce.
Pomozite nam da budemo bolji.
