Euclid (ESA) otkrio je 31 kvazar u ranom univerzumu, uključujući dva koja su postojala samo 670 miliona godina nakon Velikog praska i sijala snagom približno trilion sunaca. Ovaj nalaz omogućava proučavanje kvazara kao populacije i daje uvid u epohu reionizacije. Rad je objavljen 6. jula u časopisu Astronomy & Astrophysics.
Euclid Otkrio 31 Kvazar, Uključno Sa Najstarijim Do Sada Koji Sija Snagom Triliona Sunaca
An illustration of an ancient quasar. . | Credit: ESA
Korišćenjem svemirskog teleskopa Euclid Evropske svemirske agencije (ESA), astronomi su otkrili zbirku od 31 kvazara iz ranih faza razvoja univerzuma. Među njima su dva izuzetna objekta koja su postojala svega 670 miliona godina nakon Velikog praska i sijala su snagom približno trilion sunaca.
Šta su kvazari i zašto su važni?
Kvazari nastaju kada supermasivne crne rupe — sa masama od miliona do milijardi masa Sunca — budu okružene akrecionim diskovima materije. Materija koja pada na crnu rupu zagreva se trenjem i zrači ogroman broj fotona, pa kvazari mogu biti svetliji od cele svoje domaćinske galaksije.
18 of the quasars discovered by the ESA mission Euclid. | Credit: ESA
Kako je Euclid uspeo u ovom poduhvatu
Kvazare je teško uočiti na ogromnim kosmičkim udaljenostima jer njihovo stanje može biti zamaskirano svjetlosnim izvorima bliže Zemlji. Euclid, lansiran 2023. godine, kombinuje široko pokrivanje neba, oštru rezoluciju i infracrvenu osetljivost iz orbite, što mu omogućava da brzo izdvoji retke i slabe, ali udaljene izvore svetlosti. U prvoj godini posmatranja teleskop je identificirao 31 kvazar u okviru Euclid Wide Survey — preliminarnog dela misije koji će na kraju pokriti oko jednu trećinu neba vidljivog sa Zemlje.
"Ovi rani kvazari potiču iz detinjstva Univerzuma", rekao je vođa tima Daming Yang sa Univerziteta Leiden u Nizozemskoj. "Pronalazeći ih i proučavajući, možemo bolje razumeti kako su se ovi ogromni sistemi formirali i brzo rasli — jedna od najvećih misterija astrofizike."
Prethodno su astronomima bile potrebne decenije da skupi nekoliko desetina kvazara iz iste epohe, tako da je otkriće više od trideset objekata u jednoj godini ogroman napredak. Među otkrićima su i slabiji (manje sjajni) kvazari, što omogućava proučavanje ove populacije kao grupe — ne samo najekstremnijih pojedinaca.
The locations in the sky of the 31 newly discovered quasars | Credit: ESA
Dva najstarija kvazara
Od 31 otkrivenog kvazara, 12 su datirani u period kada je univerzum imao oko 770 miliona godina. Dva najistaknutija objekta, označena kao EUCL J172902.75+641018.1 i EUCL J125308.55+705432.3, nalaze se na udaljenosti od oko 13 milijardi svetlosnih godina i postojali su samo 670 miliona godina posle Velikog praska — čime su trenutno najranije zabeleženi kvazari.
"Ovo otkriće više nego udvostručuje broj kvazara koje znamo iz tako rane epohe", rekao je Antonio La Marca, istraživač ESA u timu Euclid. "Tim Euclid je prvi put napravio pravu 'popis' kvazara na zoru Univerzuma."
Epoka reionizacije i naučna vrednost
Kvazari potiču iz perioda poznatog kao epoka reionizacije (otprilike 680 miliona do 1,1 milijarde godina nakon Velikog praska), kada su se prvi snažniji izvori zračenja pojavili i jonizovali neutralni gas u svemiru, čime su završili „mračne dobe“. Ova nova kolekcija od 31 kvazara predstavlja jedinstvenu priliku za proučavanje uslova u tom ključnom periodu i razumevanje brzog rasta supermasivnih crnih rupa.
"Drevni kvazari su retka otkrića. Oni su vremenske mašine koje nam omogućavaju da pogledamo rani univerzum i shvatimo kako su prve galaksije nastale," izjavila je Valeria Pettorino, projektna naučnica misije Euclid pri ESA.
Rad tima objavljen je 6. jula u časopisu Astronomy & Astrophysics. Dalja posmatranja i analize pomoći će da se bolje razumeju mase ovih crnih rupa, brzine rasta i uticaj na okruženje u epochi reionizacije.
Za kraj
Euclidov rezultat ne samo da proširuje katalog najranijih kvazara, već i otvara nove puteve za proučavanje tamne energije, tamne materije i formiranja prvih struktura u svemiru.
Pomozite nam da budemo bolji.
