Naučnici su detektovali eritrulozu, prvi pravi šećer, u oblaku G+0.693 u Centralnoj molekularnoj zoni Mlečnog puta. Molekul od 14 atoma — najveći međuzvezdani molekul bez zatvorenih prstenova do sada — mogao bi nastajati na ledenim zrncima prašine i kasnije biti izbiven u prostor. Otkrivena količina eritruloze je znatno veća od očekivanih trokarbonskih šećera, što daje nove naznake o međuzvezdanim putevima formiranja šećera i mogućem doprinosu ovih molekula u poreklu života na Zemlji.
Prvi pravi šećer u svemiru: otkrivena eritruloza u centru Mlečnog puta
A multi-wavelength image of the center of the Milky Way. Looks delicious. (NASA, ESA, SSC, CXC and STScI)
Među gustim oblacima u centru naše galaksije otkrivena je eritruloza — prvi pravi šećer identificiran u međuzvezdanom prostoru. Otkriće sugeriše da čak i udaljeni delovi svemira mogu proizvoditi složene, kiralne molekule koje su potencijalno značajne za poreklo života.
Gde je pronađen? Molekul je detektovan u oblaku poznatom kao G+0.693, unutar Centralne molekularne zone Mlečnog puta. Tim predvođen kosmokemičarkom Izaskun Jiménez-Serra iz Centra za astrobiologiju u Španiji koristio je dva radio-teleskopa u Španiji kako bi uočio jedinstveni radio-potpise eritruloze.
A diagram of erythrulose, consisting of four carbon atoms, four oxygen atoms, and eight hydrogen atoms. (Jiménez-Serra et al.,Nat. Astron., 2026)
Zašto je ovo važno? Eritruloza ima četiri atoma ugljenika i 14 atoma ukupno, što je čini najvećim međuzvezdanim molekulom bez zatvorenih prstenova do sada pronađenim, kao i jednim od retkih kiralnih molekula otkrivenih u svemiru. Šećeri su ključni za biokemiju — koriste se kao izvor energije i gradivni blokovi za veće molekule, a čine i deo kostura RNA i DNA.
Kako je nastala? Autori rada pretpostavljaju da se eritruloza formira na ledenim površinama sitnih zrnaca prašine. Dva relativno česta dvo-ugljična prekursa, glikolaldehid i etilen-glikol, mogu biti aktivirana zračenjem i međusobno se spojiti, gradeći kompleksniji šećer. Kasniji šokovi mogu izbiti ove molekule sa zrncâ i učiniti ih detektabilnim teleskopima.
A diagram of the reaction mechanism for the formulation of erythrulose from glycolaldehyde and ethylene glycol. (Jiménez-Serra et al.,Nat. Astron., 2026)
'Centralno pitanje u istraživanju porekla života je kako su monosaharidi nastali na primitivnoj Zemlji, jer laboratorijski eksperimenti pod prebiotičkim uslovima daju nedovoljne koncentracije,' pišu autori u radu objavljenom u časopisu Nature Astronomy. 'Međuzvezdana eritruloza mogla bi dopuniti zalihu šećera dostupnih za rane metaboličke i replikacione procese.'
Neočekivani rezultat — istraživači su očekivali veće količine prostijih trokarbonskih šećera, poput gliceraldehida i dihidroksiacetona. Umesto toga, eritruloza se pokazala 8 do 17 puta obilnijom od tih trokarbonskih jedinjenja, koja nisu detektovana u oblaku. Taj značajan odnos može pružiti tragove o hemijskim putevima koji vode ka nastanku šećera u međuzvezdanom medijumu.
Ograničenja i naredni koraci — postoje razlike između modeliranih i posmatranih količina molekula, ali autori navode više mogućih uzroka i planiraju dodatna posmatranja i unapređenje modela hemije na ledenim površinama. Otkriće otvara mogućnost da još složenijih i potencijalno kiralnih prebiotičkih molekula nastane i preživi u surovim uslovima svemira.
Subscribe to ScienceAlert's free fact-checked newsletter
Zaključak — pronalazak eritruloze u G+0.693 podiže lestvicu međuzvezdane hemijske složenosti i daje dodatni smer u istraživanju kako su ključne biomolekule mogle dospeti na ranu Zemlju i uticati na nastanak života.
Rezultati su objavljeni u časopisu Nature Astronomy.
Pomozite nam da budemo bolji.
