Stardust Solutions razvija metodu solarnog geoinženjeringa zasnovanu na raspršivanju sitnih čestica amorfnog silicijuma i čestica sa jezgrom od kalcijum-karbonata u stratosferu. Kompanija tvrdi da bi svaki milion tona godišnje doveo do ~0,5°C hlađenja uz procenjenu cenu od ~10 milijardi dolara godišnje. Naučnici upozoravaju na nepoznate klimatske, zdravstvene i etičke rizike, potencijal za neravnomerne regionalne efekte i opasnost od "termination shock" efekta ako bi se program prekinuo. Terenski testovi su planirani, ali samo pod vladinim nadzorom, dok mnoge države i istraživači zahtevaju oprez i međunarodnu regulaciju.
Kompanija Tvrdi Da Može Ohladiti Planetu Za 10 Mlrd $ Godišnje — Naučnici Upozoravaju
Stardust Solutions has developed particles that it says can be sprayed into the atmosphere to cool the planet. - Stardust Solutions
Stardust Solutions, izraelsko-američki startap osnovan 2023. godine, predlaže jednostavno ali kontroverzno rešenje za ublažavanje klimatske krize: proizvodnju i raspršivanje vrlo sitnih čestica u stratosferu kako bi se deo sunčevog zračenja odbio nazad u svemir i time privremeno snizile globalne temperature.
Stardust Solutions co-founders Amyad Spector (left) and Yanai Yedvab (right) at the company's facility in Israel. - Roby Yahav/Stardust
Šta predlaže Stardust?
Kompanija, koju su osnovali bivši izraelski vladini nuklearni fizičari Yanai Yedvab i Amyad Spector, razvila je dve vrste čestica: amorfni silicijum (amorphous silica), koji se koristi kao dodatak protiv grudvanja u hrani i kozmetici, i čestice sa jezgrom od kalcijum-karbonata (osnovni sastojak ljuski jaja) obavijene silika omotačem. Prema procenama Stardust-a, svaki milion tona raspršenih čestica bi doveo do približno 0,9°F (0,5°C) globalnog hlađenja i morao bi se obnavljati svake godine. Trošak takve godišnje operacije procenjen je na otprilike 10 milijardi dolara.
Mount Pinatubo in the Philippines erupted on June 12, 1991, sending a cloud of ash into the atmosphere, which cooled global temperatures. - Arlan Naeg/AFP/Getty Images
Koji su argumenti za?
Yedvab i tim tvrde da su materijali koje predlažu široko rasprostranjeni, da se već koriste u industriji i da bi, prema njihovim laboratorijskim simulacijama, mogli ponuditi kontrolisaniji i manje štetan zamenski pristup nego klasični predlozi koji se oslanjaju na sumpor-dioksid (efekt sličan velikim vulkanskim erupcijama). Stardust je do sada prikupio oko 75 miliona dolara investicija i objavio preliminarne radove koji su još u procesu recenzije.
The second particle Stardust has developed is a core of calcium carbonate surrounded by a shell of amorphous silica. - Stardust
Koji su glavni rizici i nepoznanice?
Naučnici upozoravaju na veliki broj nepoznanica i potencijalno ozbiljnih posledica:
- Uticaj na vremenske obrasce: Promene u raspodeli sunčevog zračenja mogu menjati padavine i monsune, što može ugroziti poljoprivredu i vodne resurse u različitim regionima.
- Zdravlje i hemijska interakcija: Postoji „hitchhiker“ hipoteza prema kojoj čestice u atmosferi mogu prikupljati metale ili druge štetne supstance koje bi potom predstavljale rizik za ljudsko zdravlje.
- Termination Shock: Ako bi se geoinženjering započeo i potom naglo prekinuo, planeta bi mogla doživeti brzo i katastrofalno zagrevanje u roku od nekoliko godina.
- Skalabilnost i atmosfersko ponašanje: Mali laboratorijski testovi ne mogu u potpunosti predvideti ponašanje čestica i klimatskih sistema pri masovnoj primeni.
- Proprietarnost i profitni motiv: Kao privatna kompanija sa finansijskim interesom u tehnologiji, Stardust izaziva bojazan zbog nedostatka potpune transparentnosti i mogućeg konflikta interesa pri odlukama koje utiču na ceo svet.
„Kada je cela planeta u pitanju, zadovoljavati potrebe rizičnih kapitalista za profitom ne sme ulaziti u odluke o tome šta, ako išta, treba primeniti“, rekao je Raymond Pierrehumbert, profesor planetarne fizike na Oksfordu.
Regulatorna i etička pitanja
Stardust tvrdi da bi terenski eksperimente sprovodio samo pod nadzorom vlada i u skladu sa jasno definisanim kriterijumima, upoređujući proces sa testiranjem lekova. Ipak, prethodni pokušaji testiranja solarne refleksije naišli su na snažan otpor: planovi Harvarda za probe u arktičkoj Švedskoj 2021. su napušteni zbog lokalnih protesta, a neovlašćeni pokušaj američkog startapa u Meksiku 2022. doveo je do zabrane takvih eksperimenata u toj zemlji.
Etička pitanja uključuju ko odlučuje o pokretanju, kome tehnologija koristi ili šteti, ko plaća i kako sprečiti da geoinženjering posluži kao izgovor za odlaganje stvarnog smanjenja emisija gasova staklene bašte.
Šta sledi?
Stardust planira ograničene terenske testove u narednim godinama, ali stručnjaci ističu da su neophodni opsežni nezavisni pregledi, transparentni protokoli i međunarodni mehanizmi odlučivanja pre bilo kakve primene. Debata se ne vodi samo oko tehnologije, već i oko toga ko ima legitimitet i odgovornost da donese odluke koje mogu uticati na globalni klimatski sistem.
Pomozite nam da budemo bolji.
