Nalaz vrlo sitnih mikrolitičkih vrhova projektila u pećini Obi‑Rakhmat (Uzbekistan) može ukazivati da su Homo sapiensi boravili u Centralnoj Aziji pre oko 80.000 godina. Oblik i dimenzije ovih mikro‑tačaka ne odgovaraju neandertalskim kopljima, već više podsećaju na strelične vrhove povezne s modernim ljudima. Ako se interpretacija potvrdi, to bi moglo značajno promeniti modele ranih ljudskih migracija u Evroaziji.
Sićušni vrhovi strelica iz Uzbekistana mogu prepisati istoriju Homo sapiensa
Ancient Arrowheads Upend Human HistoryMatt Champlin - Getty Images
Nalaz sitnih mikrolitičkih vrhova projektila u pećinskom skloništu Obi‑Rakhmat u severoistočnom Tian Šanu (Uzbekistan) mogao bi da promeni aktuelne pretpostavke o ranom prisustvu Homo sapiensa u centralnoj Aziji.
Istraživači iz tima koji je objavio studiju u časopisu PLOS One (2025) identifikovali su neretusirane trokutaste mikrolitičke tačke koje se oblikom i načinom izrade ne poklapaju sa poznatim neandertalskim alatima, već više podsećaju na strelične vrhove povezane s modernim ljudima. Lokalitet se nalazi na oko 1.200 metara nadmorske visine, a najstariji horizonti su datirani na približno 80.000 godina.
„Otkriće sugeriše da je sofisticirana projektilna tehnologija mogla da se pojavi u Centralnoj Aziji daleko pre nego što su moderni ljudi čvrsto utvrdili svoju prisutnost u Evropi,“ napisali su autori u pratećem tekstu u The Conversation (2026).
Koautori studije, među kojima su Hugues Plisson (Univerzitet u Bordou) i Andrey Krivoshapkin (Institut za arheologiju i etnografiju RAN), opisuju Obi‑Rakhmat kao nalazište „karakterisano sistematskom proizvodnjom oštrica“. Najstariji slojevi sadrže veoma tanke mikro‑tačke (~1–1,5 cm široke, odnosno oko pola inča) koje su, prema autorima, preuske da bi bile upotrebljene na neandertalskim kopljima, ali odgovaraju montaži na strelične osovine.
Oštrice teže samo nekoliko grama i kod pojedinih primeraka uočeni su mikroskopski tragovi udara. Isti tip mikrolita pojavljuje se i na drugim lokalitetima povezanima s Homo sapiensom, uključujući nalaze iz Južne Afrike starije od 77.000 godina. Autori ističu i to da u istoj zbirci postoje znatno robusnije retuširane tačke (15–20× teže i 3–4× deblje), što ukazuje na različite namene i sofisticiranu proizvodnju alata.
Moguće implikacije
Ako tumačenje bude potvrđeno, nalazi bi ukazivali da su anatomski moderni ljudi koristili luk i strelu u centralnoj Aziji mnogo ranije nego što se ranije verovalo, te da su Homo sapiensi mogli biti prisutni u unutrašnjosti Evroazije pre širenja koji se do sada smatralo osnovnim (oko 45.000–50.000 godina pre n.e.). To bi uticalo na modele ranih migracija, interakcija s neandertalcima i širenja tehnoloških inovacija.
Međutim, tumačenje nije bez dilema: paleontolozi i arheolozi podsećaju da su datovanja, funkcionalne analize i poređenja sa drugim lokalitetima ključni za potvrdu ovakvih tvrdnji. Neki stručnjaci pozivaju na dodatna iskopavanja, preciznija datiranja i uporedne eksperimentalne studije kako bi se eliminisale druge moguće interpretacije.
Zbog svoje potencijalne važnosti, Obi‑Rakhmat ostaje jedan od ključnih lokaliteta za razumevanje rane istorije Homo sapiensa u centralnoj Aziji i globalnih migracija.
Pomozite nam da budemo bolji.
