Otkriveno monumentalno zdanje iz urukskog perioda u podnožju Zagrosa
Arheolozi su u septembru na nalazištu Kani Shaie u severnoj provinciji Sulaymaniyah, u podnožju planina Zagros, iskopali ostatke građevine stare oko 5.000 godina koja bi mogla biti kultni ili ceremonijalni prostor iz urukskog perioda (približno 3300–3100. g. p.n.e.). Istraživači su objekt opisali kao „monumentalno“, a trenutna ispitivanja imaju za cilj da potvrde njegov status i funkciju.
Ključni nalazi
U sklopu iskopavanja pronađeni su artefakti koji ukazuju na javnu, administrativnu i ceremonijalnu upotrebu prostora:
- cilindrični pečati — predmeti povezani sa administracijom i političkim nadzorom;
- fragmenti zlata (privjesak) — što ukazuje na društveni prikaz bogatstva;
- zidni konusi — keramički ili kameni konusi koji su se utiskivali u sveži malter i potom bojadisali, stvarajući mozaik-slične ukrase (geometrijski motivi poput trouglova i cik-cak linija).
Ovi elementi zajedno sugerišu da je građevina imala javnu ili ceremonijalnu funkciju, a ne bila isključivo stambeni objekat.
Značaj za razumevanje Uruk kulture
Kani Shaie se nalazi gotovo 480 km severno od drevnog Uruka (oko 15 dana pešačenja). Do sada se smatralo da mesta na toj udaljenosti od Uruka imaju periferan položaj, ali nalazi sa Kani Shaie ukazuju na širu kulturnu i političku mrežu koja je povezivala regione kroz Mezopotamiju.
„Ako se potvrdi monumentalnost ove zgrade — što sada detaljno istražujemo — otkriće bi moglo promeniti naše shvatanje odnosa Uruka sa okolnim regionima“, naveli su istraživači u saopštenju.
Za kontekst: Uruk (današnja Varka) često se navodi kao jedan od prvih gradova na svetu — procene govore o gradovima od desetina hiljada stanovnika i organizaciji koja uključuje administrativne zone, razvoj klinastog pisma i rane numeričke sisteme za vođenje evidencije. Uruk je takođe povezan sa razvojem rane ziguratske arhitekture i institucionalizovanim sveštenstvom.
Arheološki kontinuitet i važnost lokaliteta
Iskopavanja na Kani Shaie traju od 2013. godine, a do sada su dokumentovani slojevi naseljavanja koji se prostiru od halćolitika (oko 6500. g. p.n.e.) do kasnog 3. milenijuma p.n.e. Zbog tog kontinuuma naseljavanja i novootkrivenih monumentalnih struktura, istraživači smatraju da je Kani Shaie ključan lokalitet za razumevanje Istočne Mezopotamije i kontakata sa Urukskom sferom uticaja.
Šta dalje?
Tim nastavlja analize arhitekture, stratigrafije i materijalnih nalaza kako bi potvrdio funkciju objekta i bolje odredio njegove hronološke i kulturne veze. Potrebne su dodatne publikacije i datiranja (npr. radiokarbonska), kao i komparativne analize sa drugim lokalitetima iz urukskog perioda.
Zaključak: Otkriće na Kani Shaie obogaćuje sliku ranih urbanih i ritualnih praksi u Mezopotamiji i podstiče ponovno razmatranje geografske širine uticaja Uruka u 4. milenijumu p.n.e.
