Masakr u Yelewati: najmanje 100 mrtvih, međunarodne tenzije i upozorenja stručnjaka

Masakr u Yelewati i reakcije međunarodne zajednice

Ubice su, kao često do sada, upale pod okriljem noći dok je padala kiša, a šum kiše prikrio je zvuke njihove prisutnosti. Većina meštana sela Yelewata, hrišćanskog poljoprivrednog naselja u centralnoj nigerijskoj državi Benue, bila je u snu dok se nisu začuli prvi pucnji.

Oni koji su uspeli pobegli su u okolnu šumu. Drugi su ostali zarobljeni i čučali u crkvi, školi i tezgi na tržnici, držeći dah dok su napadači tražili mete – pucajući ili ubijajući sekirom svakoga koga su zatekli. Mesta za skrivanje nisu izdržala: napadači su zapalili zgrade i ljudi, muškarci, žene i deca, goreli su živi dok su se molili za spasenje.

Amnesty International je naveo najmanje 100 poginulih u masakru početkom juna; pojedini izvori tvrde da je broj i dvostruko veći. Napad je izazvao talas međunarodne pažnje: od molitvi u Vatikanu do zahteva američkih konzervativaca za oštrije mere protiv nigerijskih zvaničnika.

Politika, pretnje i opasnosti

U Sjedinjenim Državama, senator Ted Cruz je u septembru predložio zakon kojim bi se uvele sankcije zvaničnicima koji, kako je tvrdio, olakšavaju nasilje nad hrišćanima, tražeći i da se Nigerija označi kao "zemlja od posebne zabrinutosti" zbog kršenja verske slobode. Bivši predsednik Donald Trump dodatno je zaoštrio retoriku, naredivši Pentagonu da razmotri planove mogućeg vojnog odgovora i zapretivši da će intervenisati ukoliko nigerijska vlada ne zaštiti ugrožene zajednice. Jedan od američkih javnih komentatora, Pete Hegseth, javno je podržao ideju o oštroj akciji protiv onih koje je označio kao odgovorne.

Nigerijski zvaničnici, stručnjaci i zapadni diplomate sumnjaju da su pretnje pretežno retoričke, ali upozoravaju da bi svaka vojna intervencija mogla produbiti verske podele i dovesti do neželjenih posledica. Fokusiranje isključivo na verski aspekt rizikuje pojednostavljivanje kompleksnog sukoba sa više uzroka.

Ko stoji iza nasilja i koji su uzroci?

Iako su napadači u Yelewati identifikovani kao pripadnici fulanske etničke grupe, malo je koji Fulani član ili zajednica podržava džihadističke organizacije. U Nigeriji deluju i islamističke skupine kao što su Boko Haram i ISWAP, koje su počinile brutalne napade u severoistočnom delu zemlje i ubile hiljade civila – i muslimana i hrišćana. Istovremeno, postoje i lokalne kriminalne bande i "banditi" koji čine niz napada koji nemaju isključivo versku komponentu.

U tzv. srednjem pojasu, gde se hrišćanski jug susreće sa muslimanskim severom, sukobi često imaju snažnu komponentu borbe za resurse: dezertifikacija, smanjenje pašnjaka, blokirane migracione rute i pritisak od strane ekstremističkog nasilja navode stočare da se selе jugoistočno, što dovodi do sukoba s poljoprivrednicima oko zemlje i vode. Lokalni hrišćanski vođe, poput Jamesa Ayastea, kralja Tiva, opisuju napade kao etnički motivisano osvajanje zemlje i kampanju otimanja zemljišta.

Analiza i opasnosti od jednostranih tumačenja

"Situacija je mnogo složenija nego što je predstavljaju neki narativi," kaže Nnamdi Obasi, viši savetnik za Nigeriju u Međunarodnoj kriznoj grupi. "Nigerija se suočava sa preklapajućim bezbednosnim izazovima — od verskog ekstremizma i banditstva do borbe za resurse, lokalnih sporova i separatističkih pokreta."

Studija ACLED iz 2022. je pokazala da su ubistva eksplicitno povezana sa verskim identitetom činila manjinu svih žrtava u sukobima. Mnogi analitičari smatraju da etnički i ekonomski motivi, te konkurencija za zemlju i vodu, objašnjavaju većinu nasilja u srednjem pojasu.

Zaključak

Napad u Yelewati je brutalna tragedija koja je dodatno pojačala domaće i međunarodno nezadovoljstvo zbog rastućeg nasilja u Benueu i šire. Međutim, stručnjaci upozoravaju da bi svako pojednostavljeno tumačenje, ili vojna intervencija koja se fokusira samo na versku dimenziju, moglo pogoršati situaciju i dovesti do novih žrtava. Rešenja zahtevaju pažljivu analizu lokalnih uzroka, koordinisane bezbednosne i razvojne mere, kao i napore za pomirenje među zajednicama.