Solar Orbiter otkriva: Sunčev „magnetni motor“ se kreće znatno brže nego što su naučnici očekivali

Solar Orbiter donosi prvi bliski prikaz magnetizma na Sunčevom južnom polu

U upečatljivom novom pogledu sa svemirske letelice Solar Orbiter Evropske svemirske agencije, naučnici su dobili prvi pravi bliski uvid u ponašanje Sunčevog magnetnog polja blizu južnog pola — i ono je delovalo neočekivano dinamično.

Slika je kompozit osam dana posmatranja snimljenih u martu 2025. godine, kada je letelica prvi put imala jasan pogled preko Sunčevog južnog ruba. Na snimcima se vide svetleći, izduženi lukovi koji kruže oko pola — tragovi magnetnih struktura koje se pomeraju prema polu brzinama mnogo većim nego što su predviđali postojeći modeli.

Kako su napravljeni snimci

Za analizu su korišćeni podaci sa dva ključna instrumenta Solar Orbiter-a: Polarimetrični i helioseizmički imidžer (PHI) i Ekstremno-ultraljubičasti imidžer (EUI). Zajedno oni mapiraju kretanje vruće plazme i magnetnih polja u hromosferi, sloju Sunčeve atmosfere u kome magnetska mreža ostavlja jasno uočljive svetleće strukture.

Šta su naučnici otkrili

Analiza pokazuje da velike konvektivne ćelije, tzv. supergranule — mehurići vrtložne plazme prečnika dve do tri Zemlje — pomeraju magnetna polja ka polovima brzinama od približno 20–45 milja na sat (32–72 km/h). To je gotovo jednako brzo kao i slični tokovi bliže ekvatoru i znatno brže od vrednosti koje su dosadašnji modeli predviđali.

„Supergranule na polovima deluju kao svojevrsni trag; one po prvi put čine vidljivim polarni deo Sunčeve globalne, jedanaestogodišnje cirkulacije,“ rekla je Lakshmi Pradeep Chitta, jedna od autora studije.

Zašto je otkriće važno

Ovo otkriće popunjava ključnu prazninu u razumevanju Sunčevog magnetskog ciklusa koji traje oko 11 godina. Brže migracije magnetnih polja prema polovima mogu uticati na rad „magnetnog konvejerskog pojasa“ i time promeniti prognoze o dugoročnim promenama u aktivnostima Sunca, uključujući pojavu sunčevih pega, baklji i potencijalno snažnijih solarnih oluja koje utiču na Zemlju.

Promena orbite Solar Orbiter-a za 17 stepeni u martu 2025. omogućila je ovaj neposredan pogled na južni pol — oblast koja je do sada sa Zemlje i većine satelita bila teško dostupna zbog geometrije posmatranja.

Rezultati su objavljeni 5. novembra u časopisu The Astrophysical Journal Letters i, kako autori napominju, najavljuju novu eru u proučavanju Sunčevih polova i njihovog uticaja na čitav Sunčev sistem.