Figurina žene i guske stara oko 12.000 godina otkriva uvid u praistorijska verovanja
Arheolozi su na lokalitetu Nahal Ein Gev II, iznad Galilejskog jezera u severnom Izraelu, iskopali glinenu figurinu visoku oko 3,7 cm (1,5 inča) koja prikazuje ženu i gusku u položaju koji podseća na parenje. Predmet je pronađen unutar polukružne kamene konstrukcije prečnika oko 5 metara (16 stopa), u naselju pripisanom natufijskoj kulturi — zajednici koja je stajala na raskršću prelaza od nomadskih lovaca-sakupljača ka stacionarnim, pretežno nepoljoprivrednim zajednicama.
Opis artefakta i tumačenje
Figurina je modelovana od gline koja je osušena pre pečenja radi trajnosti, a na nju je naknadno nanet crveni pigment, od kojeg su sačuvani tragovi. Na površini se uočava i otisak prsta vajara. Guska je predstavljena na leđima čučeće žene, s raširenim krilima u položaju koji asocira na parenje — detalj koji su autori studije protumačili ne kao literalni prikaz, već kao simboličku scenu.
"Tumačimo ovu interakciju kao zamišljeno parenje između životinjskog duha i čoveka. Takav motiv je čest u animističkim društvima — pojavljuje se u erotskim snovima, šamanskim vizijama i mitovima," kaže Leore Grosman, arheološkinja sa Hebrejskog univerziteta u Jerusalimu i koautorka studije.
Autori, predvođeni postdoktorandom Laurentom Davinom, objavili su nalaze u časopisu Proceedings of the National Academy of Sciences. Oni ističu da je ovo najranije poznato prikazivanje interakcije čoveka i životinje u umetnosti, kao i najstariji naturalistički (ne stilizovani) prikaz žene iz jugozapadne Azije, barem u dosadašnjem arheološkom zapisu.
Arheološki i kulturni kontekst
Figurina je otkrivena u kontekstu koji signalizira ritualno značenje: bila je zatrpana u nasutku konstrukcije gde su pronađeni i drugi predmeti ritualnog karaktera, uključujući zbirku ljudskih zuba i skeletne ostatke deteta. Na lokalitetu su nađeni i ostaci gusaka s dokazima lova, obrade mesa i upotrebe pera — ali scena na figurini po obliku nije povezana sa lovom, što ukazuje na složen simbolički ili verski značaj guske u zajednici.
Istraživači takođe ukazuju na umetničke inovacije izražene u predmetu: vajarski postupci kojima je iskorišćeno svetlo i senka da se stvori osećaj dubine i perspektive. Davin napominje da je figurina verovatno bila pozicionirana tako da joj levu profilnu stranu osvetljava sunce ili ognjište, čime bi se naglasila igra svetla i senke koja „oživljava" interakciju između figure i guske.
Značaj otkrića
Prelazak ka sedentarizmu kod natufijske grupe doveo je, prema istraživačima, do dubokih promena u društvenim strukturama, odnosu ljudi prema prirodi i simboličkom izrazu. Figurina pruža retki uvid u mitološko razmišljanje tog perioda — mogućnost da su ljudi zamišljali odnose između ljudi i životinja kroz duhovne narative ili rituale koji simbolizuju plodnost, zaštitu ili transformaciju.
Iako je ova figurina među najstarijim primerima mitološke scene u jugozapadnoj Aziji, istraživači podsećaju da postoje i stariji prikazi mitoloških motiva u drugim delovima sveta — na primer Lasko pećinske slike u Francuskoj, koje datiraju od pre oko 18.000 godina.
Autori i publikacija: Laurent Davin (glavni autor), Leore Grosman i Natalie Munro; rezultat objavljen u PNAS. Izveštavanje: Will Dunham (Reuters).
