Građanski rat u Sudanu vodi se i zbog kontrole nad ključnim resursima: naftom, zlatom i poljoprivrednim zemljištem. Više od 9,5 miliona ljudi interno je raseljeno, dok milioni ljudi strepe od nestašica hrane. Vojska (SAF) drži sever i istok, uključujući Hartum i Port Sudan, a RSF kontroliše velike delove Darfura i brojna južna naftna polja. Kontrola nad resursima obezbeđuje prihode koji finansiraju sukob i pogoršavaju humanitarnu krizu.
Ko kontroliše naftu, zlato i plodno zemljište u Sudanu — resursi koji hrane sukob
Građanski rat u Sudanu, sada u trećoj godini, prerasta u borbu za kontrolu nad ključnim prirodnim resursima — naftom, zlatom i poljoprivrednim zemljištem. Kontrola nad tim resursima obezbeđuje prihode i stratešku prednost, ali i pogoršava humanitarnu krizu: više od 9,5 miliona interno raseljenih osoba i milioni koji se suočavaju sa nestašicom hrane.
Ko drži teritorije
Sudanske oružane snage (SAF) kontrolišu velike delove severnog i istočnog Sudana, uključujući prestonicu Hartum i ključne gradove duž Nila, kao i strateški Port Sudan na obali Crvenog mora. Paravojna formacija Rapid Support Forces (RSF) konsolidovala je kontrolu nad velikim delovima Darfura i drži značajne naftne lokacije na jugu zemlje.
Tri ključna sektora
Tri glavna izvora prihoda i spora su: nafta, zlato i poljoprivredni proizvodi. U 2023. ukupni izvoz ocenjen je na oko 5,09 milijardi USD, pri čemu su najvredniji artikli bili sirova nafta (1,13 mlrd USD), zlato (1,03 mlrd USD), proizvodi od stoke (902 mil USD), uljarice (709 mil USD; od čega 613 mil USD susam) i gumi arabikum (141 mil USD).
Nafta
Nafta je glavni izvor deviza za Sudan. Proizvodnja je porasla između 2001. i 2010. (sa ~200.000 na skoro 500.000 barela dnevno), ali se 2011. značajno smanjila nakon secesije Južnog Sudana, koji je preuzeo veliki deo nalazišta. Prema američkoj EIA, proizvodnja je u 2023. pala na oko 70.000 barela dnevno.
Većina naftnih polja nalazi se na jugu u blizini granice sa Južnim Sudanom i ostaju povezani sa sektorom susedne države. Mnoge južne lokacije su danas pod kontrolom RSF. Pipelines vode do izvoznog terminala Bashayer južno od Port Sudana; linija od el-Obeida do Port Sudana ostaje pretežno pod vojnom kontrolom. U 2024. su rezerve procenjene na oko 1,25 milijardi barela, dok su rezervе prirodnog gasa procenjene na 3 triliona kubnih stopa, mada gas praktično nije u širokoj upotrebi.
Zlato
Sudan je jedan od vodećih proizvođača zlata u Africi, sa nalazištima duž severoistoka, centralnih i južnih regiona. Istočna polja su uglavnom pod kontrolom vojske, dok su centralna i jugozapadna polja često pod RSF. Veliki deo proizvodnje dolazi iz zanatskih i malih rudnika koji zapošljavaju stotine hiljada ljudi, ali rade van pune državne regulative.
Od početka rata, kontrola nad rudnicima i trgovačkim rutama postala je važan izvor finansija za obe strane. Lokalni izveštaji navode rast legalne proizvodnje do 64 tone u 2024. (skok od 53% u odnosu na 2022), što je generisalo oko 1,57 mlrd USD legalnih prihoda, dok neformalna i crna tržišta nastavljaju da deluju.
Poljoprivreda i gumi arabikum
Geografija Sudana snažno je determinisana tokom Nila: Beli Nil i Plavi Nil se spajaju u Hartumu, a priobalne ravnice su najvrednije poljoprivredno zemljište. Oko 51,4% teritorije čine pašnjaci, uglavnom južno od Hartuma, koji su ključni za stočarstvo. Severni pojas pašnjaka poznat je kao "pojas gumi arabikuma" zbog akacija koje daju smolu vrednu za prehrambenu i farmaceutsku industriju.
Poljoprivredne parcele su najgušće između Plavog i Belog Nila (pokrajina Gezira), područje koje uglavnom drže oružane snage.
Tržišta i trgovinski partneri
Većina sudanskog izvoza ide u Aziju (oko 80%), zatim u Evropu (11%) i Afriku (8,5%). U 2023. najveći uvoznici bili su Ujedinjeni Arapski Emirati (preko 99% sudanskog zlata, ukupno ~1,09 mlrd USD), Kina (~882 mil USD, pretežno poljoprivredni proizvodi), Saudijska Arabija (~802 mil USD, uglavnom stoka), Malezija (~468 mil USD, sirova nafta) i Egipat (~387 mil USD).
Stanovništvo i urbana koncentracija
Sudan je treća po površini država u Africi (~1,9 mil km2) sa procenom od oko 50,5 miliona stanovnika (2024). Većina stanovništva živi duž Nila i u urbanim centrima: Veliki Hartum (~7 miliona), Nyala (~1,15 miliona), el-Obeid (~560.000), Port Sudan (~547.000) i drugi gradovi navedeni u statistici.
Posledice i zaključak
Kontrola nad resursima direktno utiče na dinamiku sukoba i humanitarnu situaciju u Sudanu. Nafta i zlato služe kao izvori finansiranja sukobljenih strana, dok promene u kontroli nad poljoprivrednim područjima ugrožavaju pristup hrani i migracione tokove. Bez stabilizacije i transparentnosti u upravljanju resursima, humanitarna kriza će verovatno rasti, sa značajnim posledicama po regionalnu bezbednost.
Izvori podataka: procene EIA (Energetska informacija SAD), Observatory of Economic Complexity i lokalni izveštaji o proizvodnji zlata.
Pomozite nam da budemo bolji.
