U članku su predstavljeni primeri pet gradova koje je vreme sakrilo — dva podzemna kompleksa u Turskoj (Matiate i Derinkuju), napušteni grad St. Thomas izranuo iz Lake Meada, američka baza Camp Century ispod Grenlandskog leda i majanski grad Valeriana otkriven lidarom. Otkrivanja su rezultat slučajnosti, klimatskih promena i naprednih tehnologija, i svako nalazište otvara važne arheološke i ekološke dileme.
Pet izgubljenih gradova koje je vreme sakrilo — i neočekivani načini na koje su ponovo otkriveni
Tokom vekova ljudska naselja su ponekad nestajala pod stenom, ledom ili bujnom vegetacijom — a danas ih ponovo otkrivamo zahvaljujući slučajnosti, klimatskim promenama i novim tehnologijama. U nastavku su pet zanimljivih primera: dva velika podzemna grada u Turskoj, izronelo jezero koje je otkrilo napušteni gradić u Nevadi, zamrznuta američka baza pod Grenlandskim ledom i gusta majanska urbana celina otkrivena lidarom.
Matiate — podzemni grad blizu Midyata (Turska)
2020. arheolozi su naišli na ulaz u veliki podzemni kompleks u krečnjačkoj pećini blizu Midyata. Tuneli izrezbareni u steni povezuju desetine prostorija i skladišnih prostora, a pronađeni su novčići, ljudski i životinjski ostaci, kao i mesta za čuvanje hrane i vina. Procene ukazuju da je Matiate mogao da primi i do 60.000 ljudi u različitim periodima i da datira skoro 2.000 godina.
Razlozi za povlačenje pod zemlju bili su višestruki: od izbegavanja neprijatelja i bolesti do zaštite od klimatskih nepogoda. Radovi su u toku — iskopan je tek deo kompleksa koji, prema procenama, pokriva oko 9 miliona kvadratnih stopa — i planira se postepeno otkrivanje i proučavanje ostataka.
Derinkuju — misteriozni podzemni grad u Kapadokiji (Turska)
Derinkuju je ponovo otkriven slučajno: 1963. meštanin je primetio da mu u podrumu nestaju kokoške koje su nestajale kroz pukotine u zidu — to je dovelo do otkrivanja ulaza u ogroman podzemni kompleks. Grad se prostire desetine nivoa ispod zemlje (dubina oko 85 metara) i procenjuje se da je u jednom trenutku mogao da primi oko 20.000 ljudi.
Stene u Kapadokiji (tuf) lako su se obrađivale, što je omogućilo izdubljivanje brojnih prostorija, skladišta, štala i ventilacionih kanala. Iako stanovnici verovatno nisu živeli stalno pod zemljom, u takvim skloništima mogli su da se zadrže mesecima radi zaštite od opasnosti i lošeg vremena. Danas je Derinkuju otvoren za posetioce i predstavlja važnu turističku i arheološku destinaciju.
St. Thomas — grad koji je izronio iz Lake Meada (Nevada, SAD)
Stvaranje jezera Mead posle izgradnje brane dovelo je do potapanja naselja St. Thomas, naseljenog od 1865. godine. Kako su nivoi vode oscilovali tokom decenija, ruševine grada su se povremeno pojavljivale i nestajale; poslednji stanovnik napustio je mesto krajem 1930-ih. U poslednjim decenijama, produžena suša dovela je do značajnog povlačenja obala, pa su se temelji, zidovi i ostaci infrastrukturnih objekata ponovo pojavili.
St. Thomas je danas često spominjan kao simbol promena u vodnim resursima i uticaja klime na jezerske ekosisteme. Pojavljivanje i nestajanje ostataka zavisi od nivoa vode u jezeru, koji se menja pod uticajem padavina, upravljanja resursima i klimatskih faktora.
Camp Century — zamrznuta američka baza pod Grenlandom
Radarski prikazi leda otkrili su ostatke američke vojne baze sagrađene krajem 1950-ih, koja je bila ukopana pod desetinama metara snega i leda. Kompleks je projektovan kao podzemni kamp sa tunelima, električnom železnicom i malom nuklearnom jedinicom za napajanje. Zvanično je služio i za istraživanja leda, ali je projekat imao i vojne dimenzije.
S obzirom na klimatske promene i dugoročno otapanje leda, postoji zabrinutost da bi otkrivanje takvih lokacija moglo otkriti i zagađivače ili opasne materije ostavljene tokom hladnoratovskog perioda. Naučnici zato prate promene i pozivaju na planove za bezbedno upravljanje rizicima koji se pojave usled taloženja i topljenja leda.
Valeriana — veliki majanski grad otkriven pomoću lidar-a (Meksiko)
Analiza lidar snimaka nad gusto obraslom regijom u državi Campeche otkrila je ostatke jedne od gusto naseljenih majanskih celina. Lidar, koji laserskim impulsima meri terene i može „prodrijeti" kroz krošnje, pokazao je više od 6.700 struktura — kuće, trgove, piramide, igrališta — i ukazao na grad koji je između 750. i 850. godine mogao imati 30.000–50.000 stanovnika.
Podaci sugerišu postojanje puteva, terasa i sistema za prikupljanje vode, što govori o složenoj urbanoj i poljoprivrednoj organizaciji. Do sada su saznanja isključivo iz satelitskih i lidar podataka; terenska ispitivanja su neophodna da bi se potvrdile funkcije građevina i datovanja nalaza.
Zaključak
Ova petorka primeraka pokazuje kako kombinacija slučajnosti, prirodnih promena i naprednih tehnologija otvara prozore u prošlost. Svaka lokacija nosi specifične arheološke i ekološke implikacije — od proučavanja ljudskih zajednica i urbanih struktura do pitanja očuvanja i bezbednosti pri otkrivanju materijala iz prošlih epoha.
Pomozite nam da budemo bolji.
