SOHO, lansiran 2. decembra 1995. i smešten u L1 Lagrangeovoj tački, već 30 godina prati Sunce i beleži njegove promene iz blizine. Misija sa 12 instrumenata proučava helioseizmičke talase i misterioznu, izuzetno vruću koronu, beležeći baklje i koronalne izlive mase. Nakon krize 1998. misija je vraćena u rad, a LASCO koronograf omogućio je otkriće preko 5.000 kometa.
SOHO: 30 godina posmatranja Sunca — kriza, otkrića i preko 5.000 kometa
2. decembra 1995. lansirana je letelica Solar and Heliospheric Observatory (SOHO). Danas se SOHO nalazi u L1 Lagrangeovoj tački Sunce–Zemlja, približno 1,5 miliona kilometara bliže Suncu nego Zemlja, što mu omogućava gotovo neprekidan pregled naše zvezde. Kompozitna slika koja obuhvata tri decenije snažno oslikava promene u aktivnostima Sunca kroz vreme.
Šta SOHO istražuje?
SOHO nosi 12 instrumenata dizajniranih za proučavanje helioseizmičkih talasa, strukture i dinamike unutrašnjih slojeva Sunca, kao i korone — tanke, ali izuzetno vrele spoljne atmosfere Sunca koja je, paradoksalno, toplija od fotosfere. Misija beleži sunčeve baklje, solarne baklje i koronalne izlive mase (CME) koji oblikuju svemirsko vreme i utiču na komunikacije, satelite i auroralne pojave na Zemlji.
Tri decenije posmatranja
Sunčev ciklus traje oko 11 godina; SOHO je prisutan gotovo u tri puna ciklusa, beležeći uspon i pad aktivnosti, pojavu i intenzitet CME i flares, kao i dugoročne promene u koroni. Pozicija u L1 tački omogućava i rano upozoravanje na promene u sunčevom vetru važno za predviđanje svemirskog vremena.
Kriza 1998. i povratak u rad
Iako je misija ubrzo premašila očekivanja, 1998. je zabeležila ozbiljan problem: letelica je privremeno izgubila komunikaciju, počela je da se rotira i delimično je bila izložena niskim temperaturama. Inženjeri su je locirali pomoću radarskih merenja sa Zemlje i uspeli da povrate kontrolu, nakon čega je SOHO nastavio rad i nastavio da pruža dragocene podatke naučnicima.
Neočekivani lovac na komete
Zahvaljujući LASCO koronografu — instrumentu koji blokira blistavu sliku Sunčevog diska kako bi otkrio blediju koronu — SOHO je postao najuspešnija svemirska opservatorija u otkrivanju kometa. Do početka 2025. godine registrovano je više od 5.000 otkrića, što je jedinstven doprinos proučavanju malih tela Sunčevog sistema.
„SOHO je prebrodio trenutke neizvesnosti i postao jedna od najduže aktivnih svemirskih misija svih vremena,“ izjavila je prof. Carole Mundell, direktorica za nauku u Evropskoj svemirskoj agenciji (ESA), povodom jubileja.
U proteklih 30 godina SOHO je značajno unapredio helioseizmologiju i pružio prvi detaljniji uvid u ponašanje Sunčeve korone. Iako je prvobitno bio projektovan da radi tri godine, misija je višestruko produžavana i i dalje doprinosi nauci i praćenju svemirskog vremena. Više informacija moguće je naći na zvaničnim stranicama misije i publikacijama ESA/NASA.
Pomozite nam da budemo bolji.
