U Nacionalnom parku Kibale u Ugandi čuvari i habituatori godinama privikavaju šimpanze kako bi omogućili istraživanja i održivi turizam. Onesmas Ainebyona nakon četiri godine izgradio je poseban odnos sa alfa mužjakom Jeanom i pomogao mu da bude oslobođen opasne žične omče. Habituacija zahteva stalnu prisutnost, strpljenje i timski rad, a prihodi od turizma pomažu očuvanju staništa; u parku živi najmanje 1.000 šimpanzi.
Most poverenja u prašumi: Kako čuvari u Kibaleu privikavaju šimpanze radi istraživanja i turizma
A chimpanzee sits in a tree in Kibale Forest National Park near Fort Portal, Uganda, Wednesday, Dec. 3, 2025. (AP Photo/Patrick Onen)(ASSOCIATED PRESS)
U Nacionalnom parku Kibale u zapadnoj Ugandi čuvari i habituatori rade godinama da uspostave poverenje sa lokalnim šimpanzima — proces koji je krhak, spor i pun izazova, ali i ključan za istraživanja i održivi turizam.
Chimpanzee trackers follow a troop of the primates in Kibale Forest National Park near Fort Portal, Uganda, Wednesday, Dec. 3, 2025. (AP Photo/Patrick Onen)(ASSOCIATED PRESS)
Habituacija: strpljenje i stalna prisutnost
Onesmas Ainebyona provodi dane u prašumi prateći i posmatrajući čopor šimpanzi Kisongi. Posle četiri godine upornog rada izgradio je poseban odnos sa alfa mužjakom Jeanom, koji je toliko navikao na njegovu prisutnost da često leži pored ljudi. Habituacija — proces privikavanja divljih životinja na ljudsku prisutnost — može trajati i po nekoliko godina i zahteva da čuvari budu stalno prisutni, strpljivi i dosledni.
Chimpanzee tracker Onesmas Ainebyona speaks with the Associated Press in Kibale Forest National Park near Fort Portal, Uganda, Wednesday, Dec. 3, 2025. (AP Photo/Patrick Onen)(ASSOCIATED PRESS)
Briga, sanacija povreda i timski rad
Ainebyona je bio među onima koji su uklonili žičanu omču sa Jeanove ruke nakon što se on, lutajući van šume radi krađe šećerne trske, zakačio u zamku. Tim od nekoliko habituatora radi u smenama: skrivaju se u blatu dok se šimpanze odmaraju, prate ih kad se kreću i ponekad oponašaju njihove zvuke kako bi smanjili tenziju.
A chimpanzee rests on the forest floor in Kibale Forest National Park near Fort Portal, Uganda, Wednesday, Dec. 3, 2025. (AP Photo/Patrick Onen)(ASSOCIATED PRESS)
Turizam, nauka i zaštita
Rendžeri vode turiste samo do jedne od tri grupe habituiranih šimpanzi; mnoge druge jedinke ostaju plašljive i povlače se u guste delove šume. Cilj je povećati broj šimpanzi i prihode od turizma koji pomažu očuvanju staništa — dozvola za praćenje šimpanzi za strane posetioce iznosi oko 250 USD. U parku danas živi najmanje 1.000 šimpanzi, a Kisongi grupa broji oko 80 jedinki.
A chimpanzee tracker follows a troop of the primates in Kibale Forest National Park near Fort Portal, Uganda, Wednesday, Dec. 3, 2025. (AP Photo/Patrick Onen)(ASSOCIATED PRESS)
„Posao zahteva strpljenje. I strast. Moraš da ti je stalo,“ kaže Ainebyona.
Širi kontekst
Rad kao što je Jane Goodall u Gombeu pomogao je svetu da shvati emotivnu nijansiranost šimpanzi; danas je ova vrsta na listi ugroženih zbog krivolova i gubitka staništa. Habituacija ne služi samo turistima — ona otvara vrata za dublja naučna istraživanja i predstavlja važan alat u zaštiti priča i života ovih primata.
Izveštaj Associated Press-a. Prilog urednika: Holly Meyer.
Pomozite nam da budemo bolji.
