U regionu Taş Tepeler u Turskoj otkriveni su neolitički predmeti koji osvetljavaju rituale vezane za smrt. Među nalazima je poprsje iz Sayburca sa ustima obrađenim da podsećaju na ušivena i figura ugrađena u zid u Göbeklitepeu, moguće kao prinos. Prošlogodišnja lobanja iz Sefertepea ukazuje na praksu sekundarnih sahranjivanja i izlaganja lobanja, dok razlike u stilu sugerišu lokalne varijante u prikazivanju lica.
Otkrivena neolitička figura sa „ušivenim” ustima u Taş Tepeleru — šta nam govori o smrti i ritualima?
Scientists Found an Figure with Its Mouth StitchedBy Frantisek Trampota - This image has been extracted from another file, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=173132807
U kamenitim predelima regiona Taş Tepeler u današnjoj Turskoj arheolozi su otkrili novu seriju nalaza koji bacaju svetlo na rane neolitičke rituale i običaje vezane za smrt. Među najintrigantnijim predmetima je ljudsko poprsje iz Sayburca sa ustima obrađenim tako da podsećaju na ušivena, kao i figura ugrađena u zid na lokalitetu Göbeklitepe, koju istraživači tumače kao mogući prinos.
Taş Tepeler — doslovno „Kamene Bukvice” — obuhvata nalazišta kao što su Göbeklitepe, Karahantepe, Sefertepe i Sayburc. Iskopavanja koja traju pet godina iznela su na videlo obeliske, stele, kamene figure i ostatke naselja starih oko 12.000 godina. Ovi predmeti otvaraju uvid u kompleksne društvene i ritualne prakse zajednica koje su prve prelazile iz nomadskog u sedelački način života.
Figura sa „ušivenim” ustima
Najupadljiviji predmet iz Sayburca je poprsje sa jasno izraženim rebarnim reljefima i ustima koja izgledaju kao da su ušivena. Istraživači pretpostavljaju da takva obrada može biti simboličan prikaz ćutanja u smrti — moguć portret pretka ili element ritualne predodžbe o smrti. Budući da su figure nastale pre pojave pisma, tumačenja ostaju hipotetička i zasnivaju se na kontekstu nalaza i poređenju sa drugim predmetima.
Skupni kontekst i sekundarna sahranjivanja
Prošlogodišnje otkriće lobanje u Sefertepeu ukazalo je na praksu sekundarnih sahranjivanja: tela su se najpre ostavljala da se raspadnu, a zatim su ostaci—posebno lobanje—odvajani i izlagani pre konačnog ukopa. Ranije pronađeni tragovi sečenja i spaljivanja na kostima sugerišu ritualne manipulacije kosturima. Nije jasno da li je figura sa „ušivenim” ustima direktno povezana sa takvim običajima, ali prikazi iz Sefertepea (dve kamene face i crni serpentinitski prsten sa urezanim licima) pokazuju lokalne stilske varijante u predstavljanju lica.
„To je impresivan primer estetske i izrazite skulpturalne tradicije neolita,” rekao je Mehmet Nuri Ersoy, ministar kulture i turizma, i dodao da otkrića omogućavaju preispitivanje predistorijskih predstava o smrti.
Društveni kontekst
Proučavanja ukazuju da su nakon poslednjeg ledenog doba plodnija zemljišta omogućila stalno naseljavanje i rast populacije. Viškovi hrane doveli su do pojave ranih društvenih razlika i stratifikacije: proizvođači sa većim prinosima sticali su bogatstvo, dok su drugi bili marginalizovaniji. Materijalni ostaci pokazuju da su verski i domaći prostori često bili isprepleteni.
Kako iskopavanja napreduju, arheolozi očekuju da će dodatni nalazi pomoći u razjašnjavanju funkcije figura i njihove veze sa pogrebnim i ritualnim praksama. Ministar Ersoy smatra da Taş Tepeler "može postati prepoznat kao neolitska prestonica sveta" — tvrdnja koja naglašava značaj regiona za razumevanje ranih ljudskih zajednica.
Napomena: Zbog arheološke prirode interpretacije, mnoga tumačenja su trenutna i podložna reviziji kako se pronađu novi nalazi i sprovedu detaljnije analize.
Pomozite nam da budemo bolji.
