Ales Bialiatski, 63-godišnji beloruski aktivista i dobitnik Nobelove nagrade za mir, u prvom intervjuu nakon oslobađanja opisuje teške uslove u zatvoru: slabu medicinsku pomoć, izolaciju i proizvoljne kazne. Navodi da lično nije pretučen, ali ističe nehumane uslove koji pogađaju političke zatvorenike. Bialiatski je među 123 oslobođena zatvorenika u razmeni zbog ukidanja američkih sankcija kalijumskom sektoru, a poručuje da će se boriti za oslobađanje svih preostalih političkih zatvorenika.
Ales Bialiatski O Paklu U Beloruskom Zatvoru — Prvi Intervju Nakon Iznenadnog Oslobađanja
Nobel Peace Prize laureate Ales Bialiatski, one of the Belarusian prisoners released on Saturday, speaks during an interview with the Associated Press in Vilnius, Lithuania, on Sunday, Dec. 14, 2025. (AP Photo/Mindaugas Kulbis)(ASSOCIATED PRESS)
VILNJUS, Litvanija — Nobelovac Ales Bialiatski stigao je na intervju za Associated Press u nedelju u litvanskoj prestonici Vilnjusu odmah nakon stomatološkog pregleda. 63-godišnji borac za ljudska prava vraća se u svakodnevni život posle više od četiri godine provedene u beloruskom pritvoru, nakon što ga je vlast iznenada oslobodila u subotu.
Oslobađanje i put iz zatvora
Bialiatski je opisao kako su ga u ranim jutarnjim satima probudili u prenatrpanom ćelijskom prostoru u kazneno-popravnom zavodu (KPZ) broj 9 na istoku Belorusije i naložili mu da spakuje stvari. Slepi povez preko očiju i prevoz učinili su da ne zna tačno gde ga vode — jedino je razumeo da se kreću na zapad. U Vilnjusu se prvi put posle godina zagrlio sa suprugom.
Nobel Peace Prize laureate Ales Bialiatski, one of the Belarusian prisoners released on Saturday, gestures during an interview with the Associated Press in Vilnius, Lithuania, on Sunday, Dec. 14, 2025. (AP Photo/Mindaugas Kulbis)(ASSOCIATED PRESS)
"Kad sam prešao granicu, osećao sam se kao da sam isplivao sa dna mora na površinu. Ima mnogo vazduha i sunca, a tamo ste u sasvim drugoj situaciji — pod pritiskom," rekao je za AP.
Uslovi u zatvoru
Bialiatski navodi da je medicinska pomoć u koloniji bila minimalna: za stomatološke probleme navodno je jedina opcija bila vađenje zuba. Iako tvrdi da nije pretučen — što je pripisao svom statusu dobitnika Nobelove nagrade — opisao je česte poteze koji pogađaju sve političke zatvorenike: izolaciju u samicama, proizvoljne kazne za manje prekršaje, zabranu susreta sa porodicom i retko pristizanje pisama.
"Možemo bez sumnje govoriti o nehumanom tretmanu, o stvaranju uslova koji narušavaju integritet i ljudsko dostojanstvo," rekao je.
Nobel Peace Prize laureate Ales Bialiatski, one of the Belarusian prisoners released on Saturday, gestures during an interview with the Associated Press in Vilnius, Lithuania, on Sunday, Dec. 14, 2025. (AP Photo/Mindaugas Kulbis)(ASSOCIATED PRESS)
Politički kontekst
Bialiatski je bio među 123 zatvorenika koje je Belorusija oslobodila u zamenu za ukidanje američkih sankcija nametnutih kalijumskom (potash) sektoru, važnom za privredu zemlje. Belorusija, blizak saveznik Rusije, suočava se s izolacijom i sankcijama Zapada zbog gušenja ljudskih prava i dozvoljavanja ruske vojne aktivnosti na svojoj teritoriji nakon 2022. godine. U nastojanju da se približi Zapadu, vojna vlast je od jula 2024. oslobodila stotine zatvorenika.
Bialiatski je 2022. dobio Nobelovu nagradu za mir zajedno sa ruskom grupom Memorial i ukrajinskim Centrom za građanske slobode. Nagradu je primio dok je bio u pritvoru, a kasnije je osuđen na deset godina zbog optužbi za šverc i finansiranje radnji koje su vlasti ocenile kao narušavanje javnog reda — optužbe koje su mnogi smatrali politički motivisanim.
Nobel Peace Prize laureate Ales Bialiatski, one of the Belarusian prisoners released on Saturday, smiles during an interview with the Associated Press in Vilnius, Lithuania, on Sunday, Dec. 14, 2025. (AP Photo/Mindaugas Kulbis)(ASSOCIATED PRESS)
Osnivač Viasne, najstarije beloruske organizacije za ljudska prava, izrazio je zabrinutost za kolege koji i dalje robijaju: među njima su Marfa Rabkova i Valiantsin Stefanović. Prema podacima Viasne, još 1.110 političkih zatvorenika ostaje iza rešetaka.
"Uprkos oslobađanjima, novi ljudi redovno završe iza rešetaka. Dešava se neka vrsta šizofrenije: jednom rukom vlasti puštaju zatvorenike, a drugom pritvaraju nove da bi ih potom mogle menjati," ocenio je Bialiatski.
Dalji planovi
Bialiatski poručuje da će nastaviti da se bori za oslobađanje svih političkih zatvorenika i da će iskoristiti svoj status nobelovca — za koji je saznao dok je bio u zatvoru — kako bi podržao Beloruse "koji su izabrali slobodu". Naglasio je da je Nobelova nagrada simbol priznanja za celo belorusko civilno društvo i poziv vlastima na promene.
Napomena: Podaci i izjave zasnovani su na intervjuu za Associated Press i informacijama koje je objavila organizacija Viasna.
Pomozite nam da budemo bolji.
