Kais Saied je od jula 2021. koncentrisao široke ovlasti: privremeno je zatvorio parlament, prepisao ustav i pooštrio represivne mere. Dekret 54 iz 2022. značajno je suzio slobodu govora, dok su deseci političara, aktivista i NVO bili suspendovani ili pritvoreni. Izlaznost na izborima je naglo pala, a nezavisnost pravosuđa je ozbiljno narušena — zbog čega mnogi tvrde da su snovi „arapskog proleća“ u Tunisu ugroženi.
Lažno proleće: Jesu li tuniske revolucionarne nade zauvek izgubljene?
Tunisian President Saied attends a ceremony with President Xi Jinping in China [ingshu Wang/Getty Images]
Pre petnaest godina, kada se tuniski prodavac voća Mohamed Bouazizi zapalio u centru Sidi Bouzida, započela je talasna serija protesta koja je promenila čitav region. Danas mnogi od idealâ koji su tada proradili smatraju da su u ruševinama: iz revolucije su iznikli i napredak i povratak autoritarnih praksi.
Put od nade do autoritarnog zaokreta
Kais Saied je u julu 2021. preuzeo velike izvršne ovlasti — potez koji su njegovi protivnici okarakterisali kao državni udar. Privremeno je zatvorio parlament, a institucije koje su trebalo da čuvaju ravnotežu moći postupno su oslabele. Ustav je prepisan 2022. godine, a naredne promene dovele su do restrukturisanja zakonodavnih i sudskih tela.
The head of Tunisia’s Ennahdha, Rached Ghannouchi, greets supporters upon arrival at a police station in Tunis on February 21, 2023, in compliance with the summons of an investigating judge [Fethi Belaid/AFP]
Gušenje kritike i civilnog aktivizma
Dekret 54 iz 2022. krivično je sankcionisao elektronske komunikacije koje vlast proglasi „lažnim“, što je dovelo do velikog hlađenja javne debate i mučenja medijskog prostora. Aktivisti, novinari i članovi nevladinih organizacija bili su predmet pritiska, hapšenja i sudskih zabrana. U 2025. godini Amnesty International i Human Rights Watch javno su osudili obračun sa aktivistima i NVO.
„Došli su po sve; sudije, članove civilnog društva, ljude iz svih političkih sredina…“ — Kaouther Ferjani, komentarišući hapšenje svog oca, lidera Ennahda stranke Said Ferjanija.
Pad izborne participacije i promena političkog pejzaža
Dok je na prvim postrevolucionarnim predsedničkim izborima 2014. izlaznost iznosila oko 61%, u poslednjim izborima odziv birača se značajno smanjio — mnogi građani su bojkotovali glasanje, videći izbore kao formalnost podređenu predsedniku. Političke partije koje su ranije učestvovale u parlamentu sada su u velikoj meri marginalizovane ili se nalaze pod pritiskom.
A protest against Saied on fourth years after his power grab. Tunis, July 25, 2025 [Jihed Abidellaoui/Reuters]
Pravosuđe pod pritiskom
Saiedova administracija je preuredila pravosudni sistem: 2022. godine smenjeno je najmanje 57 sudija, a kasnije su ključna sudska tela postala podložnija izvršnoj vlasti. Kritičari kažu da je nezavisnost sudstva ozbiljno ugrožena, što onemogućava efikasan pravni nadzor nad potezima vlasti.
Ko su najugroženiji akteri?
Desetine političara, sudija i aktivista su pritvoreni ili osuđeni. Među najpoznatijima su Rached Ghannouchi, dugogodišnji lider Ennahde, i Abir Moussi, liderka opozicionog pokreta — oboje su suočeni sa pritiscima i sudskim postupcima koje njihovi pristalice nazivaju politički motivisanim.
Ukratko, postoji snažan utisak da su mnogi od ishoda posle 2011. okrenuli Tuniziju od prvobitnog kursa demokratskog preobražaja ka autoritarnijem upravljanju. Međunarodne organizacije i lokalni posmatrači upozoravaju na opasnost povratka u prakse iz pre-revolucionarnog doba.
Šta dalje?
Pred Tunizijom stoje teški izbori: nastavak političke polarizacije, pritisak na civilno društvo i mogućnost daljih sankcija od međunarodnih tela. Ipak, priče iz zemlje pokazuju da postoje i dalje glasovi otpora i tragovi organizovanog civilnog angažmana koji mogu oblikovati budućnost — ukoliko dođe do obnavljanja nezavisnih institucija i zaštite osnovnih prava.
Pomozite nam da budemo bolji.
