Belorusija je oslobodila 123 politička zatvorenika nakon što su SAD ublažile sankcije na izvoz kalijuma, dozvolivši trgovinu sa tri beloruske kompanije. U zamenu su pušteni istaknuti disidenti, uključujući Alesa Bialiatskog, dok EU sankcije i dalje ograničavaju transport ka evropskim lukama. Analitičari upozoravaju da su represija i podela opozicije i dalje ozbiljni rizici.
Šta sledi za Belorusiju nakon razmene zatvorenika i ublažavanja sankcija SAD?
Belarus's President Alexander Lukashenko is seen as a useful player in efforts to end the war in Ukraine (Vyacheslav OSELEDKO)
Belorusija je tokom vikenda oslobodila 123 politička zatvorenika nakon sporazuma po kome su Sjedinjene Države ublažile deo sankcija, najpre one koje su se odnosile na izvoz kalijuma. Razmena je deo diplomatskih kontakata koji su, prema izveštajima, uključivali i razgovore o Ukrajini.
Ko je pušten i šta je SAD promenila
U zamenu za ukidanje američkih ograničenja u sektoru kalijuma, Minsk je oslobodio istaknute disidente među kojima su Maria Kolesnikova, Viktor Babariko, nobelovac Ales Bialiatski i novinarka Marina Zolotova. Među oslobođenima bio je i jedan državljanin SAD i petoro Ukrajinaca. Beloruske vlasti su takođe saopštile da su oslobođeni i državljani Belorusije i Rusije koji su se nalazili u pritvoru u Ukrajini.
Prema dokumentu objavljenom u ponedeljak od strane Ministarstva finansija SAD, Vašington je dozvolio trgovinu sa tri kompanije iz sektora: Joint Stock Company Belarusian Potash Company, Agrorozkvit LLC i Belaruskali.
Zašto je ovo važno
Američki specijalni izaslanik za Belorusiju John Coale posetio je Minsk i objavio dogovor. Analitičari ocenjuju da SAD sada igraju vodeću ulogu u pregovorima, primajući i zahteve iz zemalja EU i iz Kijeva. U kontekstu pokušaja smirivanja tenzija u regionu i traženja diplomatskih poena, uloga Lukašenka je dodatno naglašena zbog njegove dugogodišnje veze sa ruskim predsednikom Vladimirom Putinom.
Nade režima i ograničenja
Režim u Minsku očekuje da bi ovo mogao da bude početak ublažavanja i drugih sankcija, posebno onih koje pogađaju bankarski sektor ili članove Lukašenkovog okruženja. Međutim, ukidanje američkih ograničenja na kalijum ne garantuje povratak na pređašnji izvozni obim: evropske sankcije i dalje ograničavaju transport ka EU i pristup lukama u Evropskoj uniji.
Prema Artyomu Shraibmanu, analitičaru iz Belorusije, zemlje poput Indije i Brazila sada će verovatnije kupovati beloruski kalijum jer će se smanjiti rizik od sekundarnih američkih sankcija.
Reakcije opozicije i rizici
Oslobađanja su donela nadu beloruskoj disidentskoj zajednici: Ales Bialiatski je najavio da će nastaviti borbu za ljudska prava i iz prisilnog egzila. Ipak, aktivisti upozoravaju da se represija u zemlji nije zaustavila — nevladina organizacija Viasna procenjuje da u Belorusiji i dalje ima oko 1.200 političkih zatvorenika.
Osim toga, oslobađanja su otkrila i podele unutar opozicije u egzilu. Primer oslobađanja Sergeja Tihanovskog izazvao je unutrašnje tenzije, pokazujući da režim može da koristi prijemne akcije kako bi produbio rivalstvo i dezorganizovao protivnike.
Šta očekivati dalje
Analitičari veruju da će pregovori Vašingtona i Minska verovatno biti nastavljen, sa mogućim daljim olakšicama ukoliko Minsk ispuni dodatne uslove. Ipak, trajno poboljšanje ljudskih prava i potpuno ukidanje represije ostaju daleki ciljevi dokle god su brojne političke slobode ograničene.
Ključna činjenica: Sporazum je otvorio mogućnost za ograničeno ekonomско popuštanje, ali pravi test će biti da li će to dovesti do sistemskih promena u politici vlasti prema disidentima i opoziciji.
Pomozite nam da budemo bolji.
