Analiza sedimenata iz latrine i jarka u rimskom utvrđenju Vindolanda otkrila je jaja okruglih i bičaglavih creva, a u jednom uzorku pronađeni su i tragovi Giardia duodenalis — prvi takav dokaz u rimskoj Britaniji. Jaja su bila prisutna u 28% uzoraka iz kanalizacionog odvoda, što ukazuje na učestale crevne infekcije među vojnicima. Iako su Rimljani koristili latrine i akvadukte, neuspešna sanitacija je omogućila širenje parazita i povećala rizik od drugih bolesti.
Paraziti u Vindolandi: Prvi dokaz Giardia i jaja crevnih crva kod rimskih vojnika
Lead image: Vindolanda Trust
Rimski vojnici stacionirani u utvrđenju Vindolanda na području današnje severne Engleske — nedaleko od Hadrijanovog zida — verovatno su često imali problema sa stomakom, pokazuje novo arheoparasitološko istraživanje.
Nalazi iz sedimenta latrine i jarka
Tim istraživača iz Kanade i Velike Britanije analizirao je sediment iz kanalizacionog odvoda povezanog s latrinskim blokom uz kupatilo iz trećeg veka i sediment iz jarka iz prvog veka koji je pripadao odbrambenom sistemu utvrđenja. U oba tipa sedimenata pronađena su jaja parazitskih creva — pre svega okruglih (Ascaris) i bičaglavih crva (Trichuris) — koji mogu inficirati ljude i izazvati proliv, bolove u stomaku, anemiju i groznicu.
Jaja ovih crva otkrivena su u 28% svih uzoraka sedimenta iz kanalizacionog odvoda. U jednom od uzoraka identifikovan je i genetički trag Giardia duodenalis, što predstavlja prvi dokaz prisustva ovog protozoa u rimskoj Britaniji. Giardia izaziva giardijazu — bolest povezana s proljevom, dehidratacijom, intenzivnim umorom i gubitkom težine.
Zašto je Vindolanda važna za ovakva istraživanja?
Vindolanda je arheološki izuzetno bogata lokacija: tu su pronađene dobro očuvane drvene tablice s vojnim zapisima, više kupatila kroz vekove, akvadukt kojim je dovodena izvorska voda i razvijeni odvodi i jarki za odvođenje otpadnih voda. Upravo ovakva infrastruktura i akumulirane naslage čine mesto pogodnim za traženje tragova patogena koji se šire putem vode, hrane i kontaminovanih ruku.
WHIPPING UP TROUBLE:A whipworm egg dug up in the sediment from Vindolanda.Photo by Marissa Ledger.
Posledice po vojsku i javno zdravlje
Autori rada, objavljenog u časopisu Parasitology, ističu da su Rimljani bili svesni prisustva crevnih parazita, ali da su tadašnja medicinska znanja i terapije retko bile efikasne u uklanjanju ovih infekcija. Kako navodi prva autorka Marissa Ledger, hronične infekcije su verovatno oslablile vojnike i smanjile njihovu spremnost za službu.
"Iako su Rimljani koristili latrine i kanalizaciju, svi pronađeni paraziti ukazuju na neefikasnu sanitaciju koja je podržavala njihovo širenje", kaže Ledger.
U takvim uslovima vojska je bila izložena i drugim enteričnim patogenima koji se prenose fekalno-oralnim putem, poput Salmonella ili norovirusa, što dodatno ilustruje uticaj higijene na zdravlje zajednice.
Širi kontekst
U poređenju s vojnim logorima kao što je Vindolanda, istraživanja urbanih centara rimske Britanije — na primer Yorka i Londona — ukazuju na veću raznolikost parazita, uključujući trakavice prenosive iz mesa i ribe. Autori zaključuju da su društveni, kulturni, politički i ekološki faktori ključni za razumevanje prenosa parazita na lokalnom nivou.
Niko nije tvrdio da je čuvanje Hadrijanovog zida bilo lako — naročito ako vam stomak ne služi.
Pomozite nam da budemo bolji.
