Članak razotkriva manje poznatu priču o stotinama savezničkih ratnih zarobljenika koji su bili u logorima u Nagasakiju kada je 9. avgusta 1945. ispaljena atomska bomba. Dok je Fukuoka No. 2 bio udaljen oko 10 km od epicentra, Fukuoka No. 14 pretrpeo je razaranja u kojima je poginulo najmanje osam zatočenika. Porodice i istraživači decenijama sakupljaju svedočenja, podižu memorijale i traže priznanja za ove često zaboravljene žrtve.
Zaboravljeno poglavlje Nagasakija: Sudbine savezničkih ratnih zarobljenika tokom atomske bombe
Relatives of former Dutch POWs pay tribute at a monument dedicated to the victims of prison abuse and the atomic bombing of Nagasaki 80 years ago as captives at the Fukuoka No. 14 Camp, at a ceremony, in Nagasaki, western Japan, Friday, Sept. 12, 2025. (AP Photo/Mari Yamaguchi)(ASSOCIATED PRESS)
NAGASAKI — Stotine savezničkih ratnih zarobljenika nalazile su se u surovim japanskim logorima u Nagasakiju kada je 9. avgusta 1945. izbačena atomska bomba. Njihovo prisustvo u trenutku napada često je ostajalo neprimećeno; porodice i istraživači godinama prikupljaju svedočenja kako bi ispričali priče ovih često zaboravljenih žrtava.
Andre Schram, right, the son of a former Dutch POW, lays a chrysanthemum flower to commemorate the victims at a memorial held at the former site of the Fukuoka No. 2 Camp in Koyagi, Nagasaki City, western Japan, Saturday, Sept. 13, 2025. (AP Photo/Mari Yamaguchi)(ASSOCIATED PRESS)
Logori i uslovi
U Nagasakiju su držana dva važnija logora za saveznike: Fukuoka No. 2 i Fukuoka No. 14. U No. 2 logoru bilo je skoro 1.500 zarobljenika koji su tri godine radili u brodogradilištu Kawanami; većina su bili Holanđani zarobljeni u nekadašnjoj Holandskoj Indiji i prebačeni u Japan na tzv. „paklenim brodovima“. Tokom rata, prema POW Research Network Japan, oko 150.000 savezničkih zatvorenika držano je u desetinama logora širom Azije, od čega je oko 36.000 poslato u Japan.
Portraits of Dutch servicemembers held as prisoners of war are placed on a bouquet of flowers laid at a memorial service for those held at the Fukuoka No. 14 Camp in the city of Nagasaki, western Japan, Saturday, Sept. 12, 2025. (AP Photo/Mari Yamaguchi)(ASSOCIATED PRESS)
Dan bombardovanja
Kada je B-29 bacio plutonijumsku bombu „Fat Man“ nad Nagasakijem, zatočenici u No. 2 logoru, udaljenom oko 10 km od epicentra, videli su ogroman narandžasti plamen, ljubičasti dim i slojeviti pečurasti oblak. Prozori su se razbili, vrata su odletela, a plafon u bolničkoj zgradi se srušio, zapisao je britanski zatvorenik Tom Humphrey u dnevniku.
FILE - This Sept. 14, 1945, photo shows shacks made from scraps of debris from buildings that were leveled in the aftermath of the atomic bomb that was dropped over Nagasaki, western Japan. (AP Photo, File)(ASSOCIATED PRESS)
Fukuoka No. 14 bio je znatno bliže eksploziji: ciglene zgrade su uništene, osam zatočenika je poginulo, a desetine su povređene. Među preživelim pričama su i one Renea Schafera, koji je video kako cimer umire od teških opekotina, i Australijanca Petera McGrath-Kerra, koji je bio bez svesti pet dana sa prelomljenim rebrima i opekotinama.
Flowers are placed by relatives of former Dutch POWs at a monument dedicated to those held captive at the Fukuoka No. 14 Camp during a memorial service in Nagasaki, western Japan, Friday, Sept. 12, 2025. (AP Photo/Mari Yamaguchi)(ASSOCIATED PRESS)
Nakon eksplozije i oslobođenje
U danima posle napada, zatočenici iz No. 2 logora pomagali su kolegama iz No. 14 deljenjem pirinča i druge pomoći. Zarobljenici u No. 2 zvanično su obavešteni o japanskoj predaji 18. avgusta, a prvi vazdušni pad hrane za savezničke POW-ove izvršen je 26. avgusta. Preživeli su 13. septembra napustili Nagasaki i otišli ka Filipinima na američkom nosaču aviona.
Sećanje, istraživanja i priznanja
Godinama posle rata porodice i aktivisti podižу spomenike i objavljuju svedočenja. Andre Schram, sin Holanđanina Johan Willema Schrama koji je bio u No. 2 logoru, predstavljao je holandske porodice na memorijalu u Nagasakiju podignutom 2015. godine. Mnogi bivši zatvorenici su tokom života retko govorili o zlostavljanju i prinudnom radu; brojni izveštaji ukazuju na stotine smrtnih slučajeva usled neuhranjenosti, prekomernog rada i bolesti pre samog nuklearnog udara.
Istraživanja su delimično zanemarena i zahtevaju dugu i temeljnu proveru istorijskih dokumenata, ističe Taeko Sasamoto iz POW Research Network. U vezi sa pravom preživelih na medicinsku podršku, japanski zakon iz 1957. postupno je proširio obuhvat; danas postoji oko 99.000 nosilaca sertifikata preživelih, dok je broj dostigao 372.000 1980. godine. Prema POW Research Network, najmanje 11 bivših POW-ova koji su bili u Nagasakiju (sedmoro Holanđana, troje Australijanaca i jedan Britanac) dobilo je sertifikate preživelih.
Značaj i poruke
Ovo poglavlje istorije osvetljava kako žrtve atomske bombe tako i ranije patnje ratnih zarobljenika — dvojnu tragediju koja zahteva sećanje i dalja istraživanja. Aktivnosti kao što su memorijalne ceremonije u Nagasakiju, posredovanje preživelih i rad istraživača poput Shigeakija Morija u Hirošimi doprinose da porodice žrtava budu pronađene i da se njihove priče čuvaju.
Napomena: Ovaj tekst zasniva se na svedočenjima preživelih i podacima koje je objavila POW Research Network Japan i Associated Press.
Pomozite nam da budemo bolji.
