SAD Prekida Podršku 66 Međunarodnih Organizacija — Potez Koji Potresa Globalnu Saradnju i Klimatske Napore

VAŠINGTON (AP) — Administracija predsednika Donalda Trumpa objavila je da će obustaviti podršku i članstvo u 66 međunarodnih organizacija, većinom povezanih sa Ujedinjenim nacijama, što predstavlja novi trik povlačenja SAD iz multilateralnih tela i globalne saradnje.

Predsednik Trump je u sredu potpisao izvršnu uredbu koja zaustavlja američko finansiranje i učešće u 66 agencija, komiteta i komisija nakon interne revizije učešća SAD u međunarodnim telima, uključujući one u okviru UN-a, saopštio je Stejt department.

Razlozi administracije

U saopštenju Stejt departmenta navodi se da su ciljane institucije označene kao suvišne po obimu delovanja, loše upravljane, nepotrebne, rasipne, pod uticajem pojedinačnih interesa suprotnih američkim, ili potencijalna pretnja suverenitetu i prosperitetu SAD. Mnoge od njih se bave pitanjima klimatske politike, rada, migracija i drugim temama koje nova administracija smatra suviše orijentisanim na različitost i tzv. „woke“ agendu.

Ko je na listi?

Većina navedenih tela su UN-ove agencije, komisije i savetodavna tela. Među ne-UN organizacijama spominju se Partnership for Atlantic Cooperation, International Institute for Democracy and Electoral Assistance i Global Counterterrorism Forum. Navode se i imena poput United Nations University, International Cotton Advisory Committee, International Tropical Timber Organization, Pan‑American Institute for Geography and History, International Federation of Arts Councils and Culture Agencies, Carbon Free Energy Compact i International Lead and Zinc Study Group.

President Donald Trump listens to a question during a news conference at Mar-a-Lago, Saturday, Jan. 3, 2026, in Palm Beach, Fla. (AP Photo/Alex Brandon)(ASSOCIATED PRESS)

Širi kontekst i raniji koraci

Ovo je nastavak politike selektivnog pristupa međunarodnim telima koju je administracija već primenila: ranije je obustavljena američka podrška Svetskoj zdravstvenoj organizaciji (WHO), agenciji UN za palestinske izbeglice (UNRWA), Savetu UN za ljudska prava i UNESCO‑u. Stejt department i Bela kuća navode da žele da preusmere sredstva na one međunarodne standarde i institucije u kojima SAD vide strateško takmičenje, posebno u odnosu na Kinu — na primer, Međunarodnu telekomunikacionu uniju, Međunarodnu pomorsku organizaciju i Međunarodnu organizaciju rada.

Povlačenje iz klimatskih tela

Među najizazovnijim potezima je povlačenje iz Okvirne konvencije UN o klimatskim promenama (UNFCCC) — glavnog pravnog okvira koji stoji iza procesa koji je doveo do Pariškog sporazuma. Stručnjaci i zagovornici klimatskih politika upozoravaju da ovakav korak slabi globalnu koordinaciju u smanjenju emisija stakleničkih gasova i može podstaći druge zemlje da usporavaju svoje obaveze.

Gina McCarthy, bivša predsednička savetnica za klimu, nazvala je potez „kratkovidim i sramotnim“, ističući da Sjedinjene Države gube uticaj nad investicijama i pravilima koja utiču na globalne klimatske akcije.

Posledice i reakcije

United States' Ambassador to the United Nations Michael Waltz addresses the Security Council Monday, Jan. 5, 2026 at U.N. headquarters. (AP Photo/Frank Franklin II)(ASSOCIATED PRESS)

Analitičari ističu da odsustvo američkog angažmana otežava postizanje značajnog napretka u borbi protiv klimatskih promena s obzirom na težinu američke ekonomije i udeo u globalnim emisijama. Daniel Forti iz International Crisis Group ocenio je da politika SAD sve više odiše principom "moje uslove ili ništa", što menja dugoročni pristup multilateralizmu.

Mnoge nevladine organizacije i programi koji zavise od američke podrške već su prijavili smanjenje obima rada i zatvaranje projekata, posebno nakon prethodnih smanjenja pomoći preko USAID‑a.

Dalji koraci

Stejt department je najavio da se paralelno s ovim potezom nastavljaju dodatne revizije drugih međunarodnih tela. Ostaje nejasno kako će ove promene uticati na praktičnu saradnju u oblastima kao što su javno zdravlje, razvojna pomoć i standardizacija industrijskih pravila.

___

Amiri je izveštavao iz Ujedinjenih nacija. Tammy Webber za Associated Press izveštavala je iz Fentona, Mičigen.

___

Ova priča je ažurirana da bi se ispravila Daniel Fortijeva titula u International Crisis Group; on je šef za poslove sa Ujedinjenim nacijama, a ne viši UN analitičar.