James Webb je otkrio najudaljeniju spektroskopski potvrđenu galaksiju, MoM‑z14, čija je svetlost nastala samo 280 miliona godina nakon Velikog praska. Tim je utvrdio crveni pomak z = 14.44, pomerivši rekord dalje od prethodnog z = 14.18. MoM‑z14 je kompaktna (~240 sv. god.) i masom uporediva sa Small Magellanic Cloud, zatečena u intenzivnoj fazi formiranja zvezda.
James Webb Ponovo Pomera Granice: Otkrivena Najudaljenija Spektroskopski Potvrđena Galaksija MoM‑z14
JWST has spotted the ancient object MoM-z14, the earliest and most distant galaxy confirmed to date. | Credit: ASA, ESA, CSA, STScI, Rohan Naidu (MIT); Image Processing: Joseph DePasquale (STScI)
James Webb Space Telescope (JWST) ponovo je oborio sopstveni rekord — teleskop je detektovao najudaljeniju spektroskopski potvrđenu galaksiju do sada, označenu kao MoM‑z14.
Ključne informacije
Istraživači iz novoobjavljenog rada navode da je MoM‑z14 „najudaljeniji spektroskopski potvrđeni izvor do danas“, čija je svetlost nastala oko 280 miliona godina nakon Velikog praska. Rad je prvobitno objavljen kao preprint na arXiv 23. maja 2025. i potom prihvaćen u Open Journal of Astrophysics u januaru 2026. godine.
Kako su utvrdili starost
Tim, predvođen dr Rohanom Naiduom sa Kavli Institute for Astrophysics and Space Research pri MIT, precizno je izmerio crveni pomak objekta i potvrdio vrednost z = 14.44. To je više od prethodnog rekorda, galaksije JADES‑GS‑z14‑0 (z = 14.18), što pomera posmatranja sve bliže periodu formiranja prvih zvezda.
"Sa Webbom možemo videti dalje nego što su ljudi ikada mogli, i to izgleda potpuno drugačije od onoga što smo predviđali, što je i izazovno i uzbudljivo," rekao je dr Rohan Naidu u saopštenju NASA od 28. januara 2026.
Šta znamo o MoM‑z14
MoM‑z14 je relativno kompaktna ali vrlo svetla: procenjeni prečnik joj je oko 240 svetlosnih godina — otprilike 400 puta manje od prečnika Mliječnog puta — a procenjena masa je slična masi Small Magellanic Cloud. Posmatrana je u fazi intenzivne formacije zvezda i pokazuje povišen odnos azota prema ugljeniku, što podseća na hemijski sastav globularnih jata u našem susedstvu.
The previous record holder for earliest confirmed galaxy, JADES-GS-z14-0, was also discovered by JWST. | Credit: NASA, ESA, CSA, STScI, Brant Robertson (UC Santa Cruz), Ben Johnson (CfA), Sandro Tacchella (Cambridge), Phill Cargile (CfA) and the JADES collaboration.
Zašto je otkriće važno
Otkrića iz ranih JWST posmatranja ukazuju da postoje više svijetlih i masivnih objekata u prvim nekoliko stotina miliona godina nakon Velikog praska nego što su predviđale prethodne teorije. To postavlja nova pitanja o tome kako su se galaksije i zvezde formirale u najranijim epochama svemira.
Šta sledi
Autori napominju da će dalja potvrda i dalje rasti kako pristižu novi podaci. U narednim godinama, teleskop Nancy Grace Roman Space Telescope očekuje se da pruži šira polja posmatranja i pomogne u pronalaženju dodatnih kandidata; planirani lansiranje je moguće krajem 2026. Do tada, JWST je verovatno da će nastaviti da otkriva još udaljenijih objekata.
Zaključak: Otkriće MoM‑z14 dodatno proširuje granice kosmičkih posmatranja i približava naučnike direktnom proučavanju epohe prvih zvezda.
Izvori: rad objavljen na arXiv (maj 2025), prihvaćen u Open Journal of Astrophysics (januar 2026), saopštenje NASA (28. januar 2026).
Pomozite nam da budemo bolji.
