Hormuški moreuz pod tenzijom: Iran najavio vežbu sa živim streljivom koja može ugroziti pomorski saobraćaj

Jan 31•3 min čitanja

FILE - Two traditional dhows sail by a large container ship in the Strait of Hormuz, May 19, 2023. (AP Photo/Jon Gambrell, File)(ASSOCIATED PRESS)

Hormuški moreuz je ponovo pod tenzijom nakon što je Iran najavio vežbu sa živim streljivom koja bi mogla zahvatiti takozvani Sistem razdvajanja saobraćaja, kroz koji prolazi oko 20% svetske trgovinske nafte. CENTCOM je izdao upozorenje o riziku od sudara i eskalacije, dok su u regionu prisutne američke pomorske snage. Situacija se odvija u kontekstu pojačanih napetosti zbog unutrašnjih protesta u Iranu i pitanja njegovog nuklearnog programa.

DUBAI, Ujedinjeni Arapski Emirati (AP) — Hormuški moreuz, uski ulaz iz Persijskog zaliva, ponovo je u fokusu međunarodne pažnje nakon što je Iran najavio vojnu vežbu sa živim streljivom koja bi mogla obuhvatiti traku od ključnog značaja za globalnu plovidbu.

Šta je najavljeno

Iran je obavestio pomorce da će u nedelju i ponedeljak održati vežbu sa živom paljbom u Hormuškom moreuzu. Kroz ovaj uski koridor između Irana i Omana prolazi oko jedna petina ukupne svetske trgovinske nafte, pa svaka smetnja ima potencijal da utiče na globalna energetka tržišta.

FILE - An Iranian Revolutionary Guard vessel watches an American warship in the Strait of Hormuz, May 19, 2023. (AP Photo/Jon Gambrell, File)(ASSOCIATED PRESS)

Geografija i značaj plovnog puta

Hormuški moreuz, koji iz vazduha podseća na krivinu, na najužoj tački širok je oko 33 kilometra. Povezuje Persijski zaliv i Zaliv Oman, a dalje iz njega brodovi nastavljaju ka svetskim lukama. Iako su teritorijalne vode podeljene između Irana i Omana, moreuz se shvata i kao međunarodni plovni put kojim mogu ploviti sva trgovačka plovila.

Saobraćajni sistem i mogući rizici

Obaveštenje poslate na radio-frekvencijama sadrži koordinate koje ukazuju da bi vežba mogla zahvatiti deo tzv. Sistema razdvajanja saobraćaja (Traffic Separation Scheme), dvosmerni pojas širok oko 3,2 kilometra u kome se upravljeni tokovi brodova kreću odvojeno. Prekoračenje ili paljba u ovoj zoni povećava rizik od sudara i eskalacije incidenta.

FILE - In this Nov. 19, 2019, photo made available by U.S. Navy, the aircraft carrier USS Abraham Lincoln, left, the air-defense destroyer HMS Defender and the guided-missile destroyer USS Farragut transit the Strait of Hormuz with the guided-missile cruiser USS Leyte Gulf. (Mass Communication Specialist 3rd Class Zachary Pearson/U.S. Navy via AP, File)(ASSOCIATED PRESS)

Mogući učesnici i raniji incidenti

Iran nije objavio detalje vežbe, ali se očekuje učešće Paramilitarne Revolucionarne garde, koja u moreuzu koristi male i brze napadačke čamce. Ti brodovi su u prošlosti imali napete susrete sa američkom mornaricom, što dodatno podiže rizik od incidenata u neposrednoj blizini komercijalnih plovila.

Reakcija SAD

Centralna komanda američke vojske (CENTCOM) izdala je rano u subotu snažno upozorenje Teheranu, naglasivši da će svako "nebezbedno i neprofesionalno ponašanje" u blizini američkih snaga, regionalnih partnera ili trgovačkih brodova povećati rizik od sudara i destabilizacije. Komanda je naglasila i spremnost da zaštiti američke jedinice i civilne plovne linije.

Širi diplomatski i bezbednosni kontekst

Napetosti su pojačane zbog unutrašnjih nemira u Iranu i zahteva SAD u vezi sa iranskim nuklearnim programom. U regionu su već prisutne američke pomorske snage, uključujući nosač aviona USS Abraham Lincoln i prateće brodove, stavljene u položaje iz kojih bi mogli da reaguju u slučaju naredbe. Iran je preteći isticao mogućnost kontrameri ili udara na američke interese u regionu.

Šta pratiti u narednim danima

Pomorski i energetski operatori, kao i vlade uvoznica nafte, prate situaciju zbog mogućih poremećaja isporuka i rasta cena energenata. Ključno je pratiti obaveštenja za pomorce, saopštenja CENTCOM-a i iranske vlasti kako bi se procenili rizici za bezbedan prolaz trgovačkih brodova.