Sažetak: Supermasivna crna rupa udaljena ~665 miliona svetlosnih godina izbacuje snažan relativistički mlaz već šest godina nakon što je rastrgla crvenog patuljka. Materija je počela da se izbacuje dve godine posle rasparivanja, a izvor je sada ~50 puta sjajniji u radio talasima nego pri otkriću. Uzrok intenziteta nije jasan; pretpostavlja se uloga magnetnih polja. Mlaz bi mogao dostići vrhunac kasnije ove ili naredne godine, a potom postepeno da slabi tokom decenije ili duže.
Rekordni mlaz: Crna rupa šest godina nakon rasparavanja zvezde i dalje „podriguje“
An artist's concept of a tidal disruption event that happens when a star passes fatally close to a supermassive black hole, which reacts by launching a relativistic jet, in this handout image released on June 15, 2018 and obtained by Reuters on February 5, 2026. NRAO/AUI/NSF/NASA/Handout via REUTERS
Naučnici posmatraju fenomen neobičnog i izuzetno snažnog relativističkog mlaza koji izlazi iz supermasivne crne rupe u galaksiji udaljenoj oko 665 miliona svetlosnih godina. Mlaz je nastao nakon što je crna rupa rastrgla crvenog patuljka, a njegovo ponašanje je ne samo neuobičajeno već i rekordno po trajanju i intenzitetu.
Kako se to dogodilo?
Pre otkrića, zvezda tipa crvenog patuljka (oko 0,1 mase Sunca) zalutala je dovoljno blizu da je crna rupa, sa masom približno 5 miliona Sunčevih masa, rastrgla plimskim silama. Deo materije je pao ka crnoj rupi i zagrejao se, a drugi deo je formirao brzi mlaz materije koji sada detektujemo u radio talasima.
Neobična vremenska linija
Materija razbijene zvezde počela je da se izbacuje u obliku jet-a tek dve godine nakon samog rasparivanja — što je neuobičajeno — i od tada taj mlaz traje već šest godina, što je duže od ičega dosad zabeleženog za slične događaje. Izvor je u radio spektru postao oko 50 puta jači nego pri prvom otkriću.
„Eksponencijalni porast sjaja ovog izvora je bez presedana. Sada je oko 50 puta sjajniji nego pri otkriću… i nema naznaka da će se zaustaviti,“ kaže dr Yvette Cendes (Univerzitet Oregon), glavna autorka studije objavljene u Astrophysical Journal.
Šta to znači za astrofiziku?
Događaj predstavlja jedinstvenu priliku da se prouče procesi koji stvaraju relativističke mlazove. Naučnici pretpostavljaju da su u igri lokalna magnetska polja i neki neobični uslovi oko crne rupe, ali tačan mehanizam još nije razjašnjen.
Terminologija: Horizont događaja je granica iz koje ništa ne može da pobegne; spaghetifikacija opisuje proces izduživanja objekata pod ekstremnim plimskim silama. Relativistički mlaz je brzi, usmeren tok materije blizu brzine svetlosti, koji emituje snažno radiozračenje.
Šta očekuju istraživači?
Istraživači procenjuju da bi intenzitet emisije mogao da dostigne vrhunac kasnije ove godine ili naredne, nakon čega bi trebalo postepeno da slabi. Čak i nakon pada intenziteta, mlaz bi mogao ostati vidljiv deceniju ili i duže, što daje mogućnost dugoročnih posmatranja.
Napomena: Crna rupa se nalazi na oko 665 miliona svetlosnih godina (≈5,9 biliona milja / ≈9,5 biliona km) od Zemlje.
Pomozite nam da budemo bolji.
