Dokumenti The Telegrapha pokazuju da je ruska državna banka Promsvyazbank 2018. poslala oko 2,5 milijarde dolara u gotovini Iranu u 34 pošiljke (skoro 5 tona). Pošiljke su verovatno bile u apoenima od 500 evra i sledile su rutu preko Kaspijskog mora. Stručnjaci navode da su transferi služili za stabilizaciju iranske ekonomije i moguće plaćanje vojnih nabavki, a postoji zabrinutost da slične operacije i danas mogu da se odvijaju.
Razotkriveno: Rusija je tajno poslala oko 2,5 milijarde dolara u kešu Iranu
Vladimir Putin with Ayatollah Ali Khamenei in Tehran in 2022. Russia would see the collapse of the Iranian regime as a serious loss, experts said - AFP via Getty
Dokumenti do kojih je došao The Telegraph pokazuju da je ruska državna banka Promsvyazbank 2018. godine izvršila seriju tajnih isporuka gotovine Iranskoj islamskoj republici u ukupnoj vrednosti od oko 2,5 milijarde dolara (približno 1,9 milijardi funti).
Trainloads of cash from Moscow ultimately arrived in Tehran, records show - and the shipments may continue today - Atta Kenare/AFP via Getty
U periodu od četiri meseca poslato je skoro 5 tona novčanica, podeljenih u 34 velike pošiljke. Vrednost pojedinačnih pošiljki kretala se između približno 57 i 115 miliona dolara. Prema trgovinskim zapisima koje je prikupio servis ImportGenius i koje je analizirala redakcija The Telegraph, transferi su obavljani između Promsvyazbanka u Moskvi i iranske centralne banke u Teheranu.
0602 How Russia and Iran transport cargo
Rute i karakteristike pošiljaka
Prva dokumentovana pošiljka, datirana na 13. avgust 2018., sadržala je oko 110 kg gotovine u vrednosti od 57,3 miliona dolara. Prema izvorima, novac je verovatno putovao vozom do luke Astrahan, zatim brodom preko Kaspijskog mora do luke Amirabad i potom vozom do Teherana.
Petr Fradkov, former head of the Promsvyazbank, was sanctioned by Britain and the US - Getty
Na osnovu težine i iznosa, procenjuje se da su novčanice bile složene pretežno u apoenima od 500 evra, iako su vrednosti u dokumentima iskazane u američkim dolarima.
America is building up its military in the Gulf in response to widespread protests in Iran - ZACHARY PEARSON
Motivi i posledice
Analitičari i bivši zvaničnici saglasni su da su takvi transferi imali cilj da pomognu stabilizaciji iranske ekonomije i održanju režima u vreme pojačanih unutrašnjih protesta i spoljnog pritiska. Anna Borshchevskaya (stručnjak za rusku politiku prema Bliskom istoku) ukazala je da Moskva koristi neobične kanale da „podrži“ Teheran u kriznim trenucima.
Iranian soldiers on parade in Tehran last year. Russia is working hard to shore up the regime - Majid Saeedi/Getty
„Logika je da režim treba podršku. Rusija će oklevati da interveniše vojno, ali postoji mnogo drugih načina da ga podupre,“ kaže Borshchevskaya.
Bivša savetnica Stejt departmenta za Bliski istok Asha Castleberry-Hernandez ocenila je da pošiljke gotovine omogućavaju da podrška ostane relativno prikrivena. Ariane Tabatabai, savetnica američkog specijalnog izaslanika za Iran, navela je kao verovatne svrhe plaćanja za vojnu opremu, komponente ili druge nabavke koje su teže izvesti kroz standardne bankarske kanale zbog sankcija.
Uloga Promsvyazbanka i kontekst sankcija
Promsvyazbank, koja je bila privatna pre nego što ju je Kremlj preuzeo 2017. godine, nakon preuzimanja je dobila zadatak da služi interesima odbrambenog sektora i zaobilaženju američkih sankcija. Petr Fradkov je postavljen na čelo banke u januaru 2018. godine; kasnije je stavljen pod sankcije Velike Britanije i SAD nakon ruske invazije na Ukrajinu.
Promsvyazbank je potom više puta bila predmet sankcija i optužbi za učešće u različitim operacijama zaobilaženja finansijskih ograničenja. Financial Times je izvestio da je banka bila povezana i sa projektima izdavanja imitacionih novčanica i tokena/stablecoina koji bi mogli da olakšaju tok novca unatoč zapadnim ograničenjima.
Mogući aktuelni rizici
U svetlu nove runde protesta u Iranu i jačanja vojne saradnje Moskve i Teherana — uključujući isporuke dronova Shahed i drugih sistema — analitičari upozoravaju da slični transferi novca mogu i danas da se odvijaju ili da su intenzivirani. Ponovno imenovanje Abdolnasera Hemmatija na mesto guvernera centralne banke krajem 2024. otvorilo je spekulacije o mogućnosti nastavka ili ponovnog uspostavljanja takvih kanala.
Autori izveštaja naglašavaju da dokazi potiču iz trgovinskih zapisa i istrage medija; obe banke su kontaktirane radi komentara, ali su detalji i dalje delimično nejasni. Mogućnost da gotovina bude korišćena za neformalne ili teško pratljive transakcije ostaje glavno bezbednosno i političko pitanje.
Izvor: The Telegraph (analiza dokumenata i podaci ImportGenius). Banke su upućene na komentare.
Pomozite nam da budemo bolji.
