Švedska je uvela strože policijske ovlasti i "sigurne zone" kako bi presečla regrutovanje dece u kriminalnim grupama. Broj pucnjava pao je za 63% u 2025. (147 naspram 390 u 2022.), a stope ubistava su pale na najniži nivo u deceniji. Mere uključuju praćenje telefona maloletnika, sniženje starosti krivične odgovornosti na 13 godina i anonimnost svedoka. Ipak, ove mere su izazvale kritike zbog rizika diskriminacije i narušavanja građanskih sloboda.
Kako je Švedska Slomila Bande — Ali Po Koju Cenu?
Ulf Kristersson, the Swedish prime minister, at a shrine for a father shot dead after confronting a gang of youths - Getty Images/Claudio Bresciani
Poznata po otvorenom društvu i sporijem tempu života, Švedska je poslednje četiri godine bila suočena s talasom nasilja bande u kojem su deca regrutovana već sa 12 godina za ubistva i eksplozije. Drastične mere vlasti i policije donele su pad nasilja, ali su istovremeno pokrenule žestoku debatu o građanskim slobodama i diskriminaciji.
Carin Götblad, a Stockholm police chief, says authorities are making headway against gang violence - Geoff Pugh for The Telegraph
Koje su mere uvedene?
U aprilu 2024. švedska policija dobila je široke ovlašćenja za borbu protiv organizovanog kriminala: pravo zaustavljanja i pretresa osoba i vozila bez specifične sumnje, uvođenje takozvanih "sigurnih zona" u gradskim četvrtima, nadzor telefona i onlajn komunikacija maloletnika mlađih od 15 godina u slučajevima sumnje na teška krivična dela, kao i mogućnost anonimnog svedočenja u suđenjima protiv bandi.
Rawa Majid, in charge of the Foxtrot gang, would recruit children around the age of 13 on social media
Pravni okvir i starosna granica
Vlada centar-desnice snizila je starost krivične odgovornosti sa 15 na 13 godina za ozbiljna dela, kako bi se zatvorila pravna praznina koju su eksploatisale kriminalne grupe regrutujući vrlo mlade izvršioce. Takođe su ojačane mogućnosti prisluškivanja i elektronskog nadzora osumnjičenih.
The bloody conflict between gangs resulted in a bomb going off in a block of flat outside Sundbyberg - Linnea Rheborg/Getty Images
Rezultati
Prema zvaničnim podacima iz teksta, broj pucnjava u Švedskoj pao je za 63% u 2025. (147 u 2025. naspram 390 u 2022.), a stope ubistava i smrtnih ishoda povezanih s vatrenim oružjem spustile su se na najniži nivo u poslednjoj deceniji. Hapšenja visokopozicioniranih članova bande Foxtrot, uključujući operativne saradnike u inostranstvu, takođe su doprinela slabljenju mreža.
Police officers point to images of seized weapons – authorities think they are getting on top of the battle against the gangs - Jonathan Nackstrand/Getty Images
Sporne prakse i reakcije javnosti
Mere su naišle na oštar otpor branilaca građanskih prava i međunarodnih tela; Ujedinjene nacije su ih nazvale problematičnim. Kritike su usmerene na rizik rasnog profilisanja jer su "sigurne zone" u praksi često usmerene na naselja sa većinskim stanovništvom migrantkog porekla. Ipak, policija tvrdi da su mnogi stanovnici tih područja podržali mere jer su želeli veću bezbednost.
"Želeli su ih jer su se bojali i verovali su policiji da će ih koristiti." — Carin Götblad, šefica policije u Stokholmu
Ostali izazovi
Društvene mreže ostaju ključni kanal za regrutaciju i oglašavanje ugovora o ubistvima, pa policija i dalje traži brže i efikasnije mehanizme saradnje sa tehnološkim kompanijama. Pomeranje granice krivične odgovornosti navelo je bande da pokušaju regrutovanje još mlađih izvršilaca, a policija prijavljuje slučajeve regrutacije i na fudbalskim terenima i u omladinskim centrima.
Zaključak
Švedska je postigla merljive rezultate u smanjenju vatrenog nasilja, ali napredak nosi političku i moralnu cenu. Vlasti upozoravaju da borba protiv organizovanog kriminala nije gotova i da će biti potrebna pažljiva ravnoteža između efikasnosti policije i zaštite osnovnih prava.
Izvor: prilagođeno na osnovu izveštaja The Telegraph i izjava švedskih zvaničnika.
Pomozite nam da budemo bolji.
