Bezalel Smotrich i Plan Anexije: Kako Ministar Finansija Menja Pravila Na Zapadnoj Obali

Izraelska vlada je nedavnom odlukom produbila kontrolu nad Zapadnom obalom, potez koji mnogi vide kao korak ka aneksiji palestinske teritorije. Za Bezalela Smotriča, ministra finansija i dugogodišnjeg zagovornika širenja naselja, ta mera predstavlja ostvarivanje dugog procesa preuzimanja vlasti nad okupiranim područjem.

Promena pravila i posledice

Nove mere olakšavaju izraelskim Jevrejima sticanje zemljišta i proširenje naselja na Zapadnoj obali, dopuštajući, kako je saopšteno, da 'Jevreji kupuju zemljište u Judeji i Samariji isto kao u Tel Avivu ili Jerusalimu'. Kritičari upozoravaju da će takva pravila dodatno otežati perspektivu nezavisne palestinske države i povećati tenzije na terenu.

Smotrich: od aktiviste do ministra

Smotrich je decenijama povezan sa pokretom naseljenika i crpi ideološku inspiraciju iz učenja religioznog cionizma. Rođen je 1980. u naselju Haspin na Golanu, školovao se u religioznim institucijama bliskim pokretu naseljenika i kasnije osnovao organizaciju Regavim 2006. godine.

U politički život ušao je izborom u Kneset 2015. i kroz niz koalicija stigao do uticajnih funkcija, da bi 2022. u koaliciji sa Itamarom Ben-Gvirom dobio pristup stvarnoj vlasti u niz ministarstava. Uloga ministra finansija omogućila mu je da usmerava sredstva i političke resurse ka naseljavanju i institucionalnom jačanju pokreta naseljenika.

Bezalel Smotrich holds a map that shows the E1 settlement, a plan for the occupied West Bank that he said would ‘bury the idea of a Palestinian state’ [File: Ohad Zwigenberg/AP]

Kontroverze i optužbe

Smotričeva prošlost uključuje i hapšenje 2005. godine, kada je pronađeno oko 700 litara benzina u njegovom vozilu. Bivši zvaničnik Shin Beta, Yitzhak Ilan, kasnije je izjavio da je Smotrič bio ispitivan u vezi sa planom koji je navodno imao za cilj napade na saobraćajnice. Smotrich je odbijao ili nije komentarisao mnoge od tih optužbi javno.

'U svojim ranim danima objavio je ono što je nazvao svojim "Decisive Plan" iz 2017, u kojem se navode izbori za Palestince na Zapadnoj obali: odlazak, prihvatanje dominacije ili uništenje', navodi novinarka Orly Noy.

Preuzimanje upravljačkih nadležnosti

Kao rezultat političkih dogovora, Smotrich je dobio ovlašćenja nad Administracijom za naselja; do juna 2024. dodatne civilne nadležnosti prenete su sa vojske na tela koja on kontroliše. Stručnjaci i aktivisti upozoravaju da takav prenos vlasti legalizuje i ubrzava proces ekspanzije naselja i otežava pravnu i praktičnu zaštitu palestinskog zemljišta.

Nasilje naseljenika i politički efekti

Tokom poslednjih godina napadi naseljenika na Palestince postali su smeliji i, prema izveštajima, s većom učestalošću i težinom, uz osećaj nekažnjivosti. Kritičari ukazuju i na fizičke napade na protivnike unutar Izraela, uključujući poslanika Ofera Cassifa, te optužuju širu političku elitu da ne želi suštinski da se suprotstavi ekstremnim grupama.

Smotrich je javno govorio o nameri da proširenjem naselja 'sahrani ideju palestinske države'. Iako ankete sugerišu da njegova Religious Zionist party možda neće preći cenzus na sledećim izborima, mnogi analitičari smatraju da su promene koje je sproveo već dugoročno uticale na stanje na terenu.

Zaključak

Bezalel Smotrich ostaje centralna figura u politici naselja i jednom od ključnih aktera koji oblikuju budućnost Zapadne obale. Njegove poteze prate i snažne domaće podele i međunarodne kritike, a posledice prenosa vlasti sa vojske na civilne strukture pod njegovom kontrolom mogle bi se osećati decenijama.