Švedska je poslala šest JAS 39 Gripen aviona da po prvi put patroliraju oko Islanda u okviru NATO misije Arctic Sentry. Misija ima za cilj jačanje prisustva alijanse u strateški važnom arktičkom regionu i nadzor nad mogućim aktivnostima ruskih bombardera sa Kolskog poluostrva. Gripen je prilagođen surovim klimatskim uslovima i ima nizak logistički zahvat. Stručnjaci upozoravaju da pojačanje vojnog prisustva može podstaći ciklus akcija i reakcija i povećati rizik od incidenata.
Švedski Gripeni Patroliraju Iznad Islanda — NATO Jača Prisutnost U Arktiku
A Swedish ground crew member watches as a JAS 39 Gripen approaches on the tarmac at the air base in Keflavik, Iceland, March 3, 2026. REUTERS/Tom Little
KEFLAVIK, Island, 4. mart (Reuters) - Švedska je poslala šest svojih Saab JAS 39 Gripen borbenih aviona koji po prvi put patroliraju nebo oko Islanda kao deo NATO misije Arctic Sentry. Cilj misije je da pojača prisustvo alijanse u strateški važnom arktičkom regionu i da pošalje poruku Vašingtonu i Moskvi da saveznici ozbiljno shvataju bezbednost Arktika.
A Swedish ground crew member moves a trolley as he practices rearming a JAS 39 Gripen at the air base in Keflavik, Iceland, March 3, 2026. REUTERS/Tom Little
Zašto je misija važna
Misija je delimično motivisana tenzijama nastalim nakon što je američki predsednik Donald Trump izazvao debatu o Grenlandu i dodatno pritisnuo saveznike da povećaju vojna izdvajanja. NATO želi da ojača nadzor i odbrambene sposobnosti u severnim pristupnim zonama, posebno protiv potencijalnih aktivnosti ruskih dalekometnih bombardera koji mogu da polete sa vazduhoplovnih baza na Kolskom poluostrvu.
A Swedish military aircrew demonstrates rearming a JAS 39 Gripen at the air base in Keflavik, Iceland, March 3, 2026. REUTERS/Tom Little
Operativni i tehnički detalji
Gripen je četvrte generacije, lagan, jednomotornog pogona, višefunkcionalni avion sposoban za zadatke vazduh–vazduh i vazduh–zemlja. Prema švedskim zvaničnicima, avion je dizajniran za surove skandinavske klime i dobro podnosi arktičke uslove. Takođe se ističe njegov nizak logistički zahvat: navodno može biti natočen i naoružan od strane jednog oficira i četiri regruta za oko 10 minuta.
Swedish Air Force JAS 39 Gripen aircraft are parked in a hangar at the air base in Keflavik, Iceland, March 3, 2026. REUTERS/Tom Little
„Island, kao i čitav Arktik, bio bi važan (u slučaju sukoba) jer čini lanac upozorenja za napade prema SAD ili Kanadi preko Arktika“, rekao je general-major Frode Arnfinn Kristoffersen, zamenik načelnika štaba za operacije u NATO Komandi zajedničkih snaga u Norfolku.
Keflavik i arktički kontekst
Baza Keflavik, izgrađena tokom Drugog svetskog rata i do 2006. u američkom korišćenju, domaćin je periodičnih NATO vazdušnih patrola od 2008. Hladni i vetroviti uslovi na Islandu približni su klimatskim uslovima na Grenlandu i drugim delovima Arktika, zbog čega se švedski avioni i posade osećaju pripremljeno za operacije u tom okruženju.
Insignia for the Swedish Air Force Icelandic air policing mission on the uniform of a member of the Swedish military in Keflavik, Iceland, March 2, 2026. REUTERS/Tom Little
Rizici i kritike
I dok saveznici povećavaju prisustvo, analitičari upozoravaju na opasnost da pojačavanje vojnih kapaciteta dovede do akcija i reakcija koje mogu povećati rizik od slučajnih incidenata ili eskalacije. Pavel Devyatkin iz The Arctic Institute ističe da ovakve mere mogu „podstaći ciklus akcija i reakcija“ i podići verovatnoću nesporazuma između vojski u visoko napetom regionu.
Rusija je više puta odbacila tvrdnje da planira aneksiju Grenlanda ili da predstavlja neposrednu pretnju u Arktiku, nazivajući te tvrdnje „pričama za plašenje“ koje navodno služe za opravdanje zapadnih bezbednosnih poteza.
Šta to znači: Slanje švedskih Gripena pokazuje kako NATO širi svoje operativne kapacitete u severnim vodama i vazduhu, ali istovremeno podstiče debatu o tome da li veće vojno prisustvo smanjuje ili povećava rizik od vojne konfrontacije u Arktiku.
Pomozite nam da budemo bolji.
