NASA je odlučila da standardizuje SLS i da za gornji stejdž koristi ULA-in Centaur V — izbor potvrđen objavom prilike za ugovor na SAM.gov (6. mart). Centaur V ima dva RL10 motora i nosi približno dvostruko više goriva od dosadašnjeg ICPS. Reorganizacija programa premestila je Artemis 3 u 2027. kao test u niskoj Zemljinoj orbiti, dok je Artemis 4 sada označen kao prva misija s planiranim sletanjem posade na Mesec (ciljano 2028.).
NASA Standardizuje SLS: Centaur V Izabran Za Novi Gornji Stejdž, Artemis Raspored Preuređen
Credit: NASA
NASA je 27. februara predstavila ažuriranu viziju programa Artemis, koja donosi značajne promene u arhitekturi Space Launch System (SLS) rakete i rasporedu sledećih misija. Umesto ranije planiranih nadogradnji Block 1B/Block 2 sa Exploration Upper Stage (EUS), agencija je odlučila da pređe na "standardizovanu" konfiguraciju SLS-a, za koju je kao kandidat za gornji stejdž izabran ULA-in Centaur V.
Potvrda kroz ugovor
Spekulacije o Centaur V kao novom gornjem stejdžu potvrdile su se 6. marta, kada je na vladinom portalu SAM.gov objavljena prilika za ugovor pod nazivom "Vulcan Centaur V Upper Stage for Space Launch System". Objavljeno je da je reč o "sole source" (dodela bez konkurencije) ugovoru izdatom od strane NASA-inog Marshall Space Flight Centera, kojim bi ULA isporučila sledeću generaciju gornjih stejdževa za planirane misije Artemis IV i Artemis V.
Zašto Centaur V?
Centaur V je napredni član Centaur serije, pogonjen sa dva RL10 motora. U poređenju sa dosadašnjim Interim Cryogenic Propulsion Stage (ICPS), Centaur V nosi otprilike dvostruko više propulzivnog goriva i ima prečnik koji je blizak prečniku Orion kapsule sa servisnim modulom. Vulcan raketa, čiji je Centaur V gornji stejdž, debitovala je 2024. i ostvarila je više uspešnih lansiranja.
NASA Artemis program outline after restructure. | Credit: NASA
"ULA’s Centaur (with minor modifications) is the only existing in-space propulsion stage capable of meeting the SLS upper stage design parameters and performance characteristics, while also meeting NASA’s schedule." — iz dokumentacije priložene uz objavu na SAM.gov
Promene u rasporedu misija
U revidiranom planu, Artemis 2 ostaje planirana kao let posade od četiri astronauta koji će napraviti jedan krug oko Meseca i vratiti se na Zemlju (mogući datum pokušaja lansiranja naveden je kao 1. april). Artemis 3 je preraspoređen i sada je zamišljen kao test misija u niskoj Zemljinoj orbiti 2027. tokom koje će Orion raditi zajedno sa jednim ili više lunarnih landera radi provere operacija pre samog sletanja.
Prvo planirano sletanje posade na Mesec sada je pomereno na Artemis 4 (ciljano 2028), dok bi Artemis 5 mogao da sledi kao sledeće sletanje. Prema specifikacijama ugovora, Artemis 4 i 5 su zasad potvrđene misije koje bi koristile standardizovanu SLS konfiguraciju sa Centaur V gornjim stejdžom; dokumenti ne navode jasno rešenje za misije nakon Artemis 5.
Širi kontekst i kritike
SLS program se tokom dugog razvoja suočava sa kašnjenjima i prekoračenjima troškova, što je izazvalo kritike u pogledu održivosti i prioriteta finansiranja. Istovremeno, u industriji se razmatraju i druge opcije za buduće misije, uključujući mogućnost uloge SpaceX-ovog sistema Starship (Super Heavy + Starship) za podršku ili transport posade na kasnijim Artemis misijama.
Zaključak
Prelazak na Centaur V kao standardizovani gornji stejdž predstavlja važan pomak u tehničkoj i logističkoj strategiji NASA-e, ali donosi i nova pitanja o dugoročnim planovima, konkurenciji i troškovima. Kako se program bude realizovao, precizniji rasporedi i dodatne tehničke specifikacije biće ključne za praćenje uspeha promenjene arhitekture.
Pomozite nam da budemo bolji.
