NASA‑in program Artemis II šalje četiri astronauta na let oko Meseca kako bi otvorio put ka ponovnom sletanju i eventualnoj stalnoj lunarnoj bazi. Mesec krije vredne resurse — od retkih elemenata i metala do leda u trajno zasenčenim kraterima, što može omogućiti proizvodnju vode, vazduha i goriva. Povratak na Mesec služi i kao test poligon za tehnologije potrebne za misije na Mars tokom 2030‑ih, uz važne naučne, obrazovne i geopolitičke posledice.
Prva stanica Mesec, sledeća Mars — Zašto je NASA‑in Artemis program važan
[Getty Images]
Misija Artemis II američke agencije NASA šalje četiri astronauta na let oko Meseca — korak koji treba da otvori put ka ponovnom sletanju i, u dužem roku, ka stalnoj lunarnoj bazi.
"The Moon has got the same elements in it that we have here on Earth," says Prof Sara Russell [NASA]
Zašto se vraćamo na Mesec?
Iako površina Meseca deluje suvo i pusto, ona krije resurse i informacije koje su od velikog naučnog, tehnološkog i strateškog značaja. Program Artemis razvijan je godinama, u njemu je učestvovalo na hiljade ljudi, a procenjeni troškovi do sada iznose oko 93 milijarde dolara.
Astronaut Buzz Aldrin salutes an American flag on the Moon's surface in 1969 [Getty Images]
Vredni resursi
„Mesec sadrži iste elemente koji postoje i na Zemlji“, kaže prof. Sara Russell iz Prirodnjačkog muzeja.
Na Mesecu postoje retki zemni elementi, metali poput gvožđa i titanijuma i gasovi poput helijuma — uključujući izotope koji se proučavaju zbog potencijalne primene u budućim tehnologijama. Najvredniji resurs za održivu ljudsku prisutnost je ipak voda: zarobljena u mineralima i kao led u kraterima koji su trajno u senci.
China put its flag on the Moon when it landed a robotic spacecraft in 2020 [CNSA HANDOUT via EPA]
Zašto je voda važna?
Voda na Mesecu ne znači samo pitku vodu: razdvojenjem na kiseonik i vodonik dobija se vazduh za disanje i raketno gorivo. Stoga dostupnost leda na polovima dramatično menja mogućnosti za duži boravak i logistiku misija.
Living on Mars will be much harder than the Moon [NASA]
Geopolitika i pravni okvir
Apolo misije bile su deo trke sa nekadašnjim Sovjetskim Savezom; danas se uloga konkurenta često pripisuje Kini, koja je brzo napredovala u sletanjima bez posade i roverima, a najavljuje ljudske misije prema Mesecu do 2030. godine. Iako Ugovor o spoljnjem svemiru iz 1967. zabranjuje prisvajanje nebeskih tela, aktuelne saradnje i komercijalni interesi guraju države i kompanije da „osiguraju pristup“ najboljim lokacijama i resursima.
The Apollo astronauts collected samples of rock during their missions [NASA]
Mesec kao test poligon za Mars
„Ostati na Mesecu duže vreme mnogo je sigurnije, jeftinije i lakše kao test poligon za učenje kako živeti i raditi na drugoj planeti“, kaže Libby Jackson iz Science Museum.
Na lunarnoj bazi moguće je testirati tehnologije za snabdevanje vazduhom i vodom, proizvodnju energije, izgradnju skloništa i zaštitu od zračenja. Sve su to sistemi koji, ukoliko se prvi put isprobaju na Marsu i pokažu greške, mogu imati katastrofalne posledice — Mesec daje mnogo povoljniji i bliži poligon za učenje.
It's hoped that the Artemis missions will excite people about careers in science, technology and engineering [Joe Raedle/Getty Images]
Naučni i društveni benefiti
Uzorki koje su doneli astronauti Apola promenili su naše razumevanje porekla Meseca i istorije Zemlje. Kako Mesec nema tektoniku i eroziju poput Zemlje, on čuva zapis star 4,5 milijardi godina — novi uzorci iz različitih regija mogli bi doneti značajna naučna otkrića.
Black-and-white footage beamed back from the Apollo missions transformed science fiction into reality [NASA]
Osim nauke, misije poput Artemisa imaju i obrazovni i ekonomski efekat: inspirišu nove generacije inženjera i naučnika, stvaraju radna mesta i tehnologije čije nusproizvode koristimo na Zemlji.
Zaključak
Artemis nije samo ponavljanje Apola: to je plan za održivu i dugoročnu ljudsku prisutnost izvan Zemlje, testiranje tehnologija za Mars i takmičenje i saradnja na međunarodnoj sceni. Povratak na Mesec može doneti naučna otkrića, tehnološke primene i geopolitičke promene koje će oblikovati naredne decenije istraživanja svemira.
Pomozite nam da budemo bolji.
