Metal Detektori Otkrili Blago: Neobičan Ceremonijalni Lokalitet Na Begića Glavici

Na Begića Glavici, brežuljku nad ušćem Lasve kod Travnika, inicijalno otkriće metal detektora — zakopanog skupa dugmadi i ukrasa za pojaseve — dovelo je do sistematskih arheoloških iskapanja. Radovi su otkrili složen ceremonijalni kompleks koji je bio aktivan u kasnom bronzanom i ranom gvozdenom dobu.

Šta je pronađeno

Prvi nalaz predstavljalo je nekoliko stotina metalnih dugmadi i ukrasa za pojaseve, koji su prema prvim procenama datirani u VI vek p. n. e. To je navelo arheologe da započnu sondiranja, kada su ispod površine pronašli centralno spaljeno jezgro sa keramikom, drvenim daskama i šupljim grozdovima metalnih predmeta.

Zid i njegova netipičnost

Najupadljiviji element lokaliteta je L‑oblikovani kameni nasip dugačak oko 63 metra (207 stopa), napravljen od svetlog krečnjaka i visok oko 3 metra (10 stopa). Zid nema očiglednu odbrambenu funkciju — tumači se da je služio za podelu platoa na dve zone ili da je imao simboličko/ceremonijalno značenje. Krečnjak je dopreman sa udaljenosti od oko jedne milje (~1,6 km), što ukazuje na organizovan rad i posvećenost mestu.

Spaljeno jezgro i prilozi

U centralnom delu zida nalazi se namerno zakopano spaljeno jezgro: sloj sa ugljem, drvenim daskama (verovatno pešačkim platformama), keramikom i metalnim ostacima. Neki keramički sudovi su bili zakopani u položaju koji sugeriše da su ostali netaknuti od trenutka spaljivanja — među njima i veliki vrč visine oko 0,9 m (tri stope).

„Lokalitet Begića Glavica predstavlja jedinstvenu tačku u regionalnom okviru, najverovatnije mesto okupljanja i ceremonijalnih događaja,“ navode autori u studiji objavljenoj u časopisu Archaeologia Austriaca.

Datovanja i interpretacija

Radiokarbonsko datiranje sedam uzoraka daje širok raspon od XIII do IX veka p. n. e., dok pouzdaniji datumi dobijeni iz životinjskih kostiju ukazuju na najintenzivniju upotrebu tokom XI–IX veka p. n. e. Autori upozoravaju da ugljen iz starog drveta može dati starije datume, pa su uzeti u obzir i drugi dokazi.

Struktura zida pokazuje da je građen etapno, tokom dužeg perioda, što sugeriše da su generacije dolazile i obnavljale mesto. Nalazi metala koji potiču iz različitih stilova, kao i određeni oblici keramike, ukazuju na povezanost sa širim kulturnim krugovima izvan centralnih bosanskih platoa.

Šta dalje

Arheolozi planiraju dalja iskapanja kako bi razjasnili funkciju zida, prirodu rituala i potencijalne veze sa drugim lokalitetima. Pronalaženje dodatnih nalaza moglo bi pomoći da se razjasni zašto je ovo mesto kroz vekove zadržalo poseban značaj u kolektivnoj memoriji zajednica koje su ga posećivale.