Kriza u Rusiji se produbljuje: rotirajući digitalni prekidi i ekonomski pritisci podstakli su javno nezadovoljstvo. Vlasti uzvraćaju racijama u izdavaštvu i medijima, gašenjem imprinta Popcorn Books i pritiscima na Novaja Gazeta. Istovremeno se vraćaju simboli sovjetske represije, dok Putin prekide opisuje kao nužne bezbednosne mere.
Proleće nezadovoljstva u Rusiji — Putin odgovara pojačanom represijom
Russian President Vladimir Putin arrives for a meeting in Moscow, Russia, on Wednesday. - Maxim Shipenkov/Pool/Reuters
Četiri godine nakon pune invazije na Ukrajinu, u Rusiji su se pojavili jasni znaci javnog nezadovoljstva, a vlasti odgovaraju oštrijim merama i simboličnim povratkom na praksu iz sovjetskog doba.
Digitalni prekidi i reakcija javnosti
Rotirajući digitalni prekidi i povremeni „mračni internet“ u većim gradovima pogodili su e-trgovinu i dostupnost aplikacija, što je izazvalo nezadovoljstvo građana. Zvaničnici to pripisuju „operativnim merama radi sprečavanja terorističkih napada“, dok kritičari smatraju da je reč o sredstvu pritiska i kontrole informacija.
The logo of Eksmo, Russia's largest publisher, sits on top of the publishing house's central office building in Moscow on April 21. - Igor Ivanko/AFP/Getty Images
Napadi na medije i izdavaštvo
U poslednjih nekoliko nedelja sprovedene su visokoprofilne racije i privođenja: istražni organi pretresli su prostorije izdavača Eksmo i priveli zaposlene u okviru istrage o "LGBTQ propagandi" u vezi sa imprintom Popcorn Books. Posebnu pažnju privukao je roman "Letnje dane u pionirskoj marami" (2021), koji prikazuje priču o queer romansi u sovjetskom omladinskom kampu; imprint je ugašen u januaru.
Istovremeno, policija je pretresla i redakciju Novaja Gazeta, a novinar Oleg Roldugin je priveden u okviru istrage o navodnom nezakonitom rukovanju ličnim podacima — navodi koji dalje utiču kao sredstvo zastrašivanja nezavisnih medija.
The statue of Felix Dzerzhinsky is brought down after the coup attempt was failed on August 22, 1991 in Moscow, Soviet Union. - The Asahi Shimbun/Getty Images
Kriminalizacija nevladinog rada i povratak simbola represije
Vrhovni sud Rusije je 2023. proglasio ono što vlasti nazivaju "međunarodnim LGBTQ pokretom" ekstremističkom organizacijom, što je otvorilo put za krivične sankcije protiv aktivizma i, kako pokazuju slučajevi izdavača, čak i objavljivanja.
Takođe je proglašeno i udruženje Memorial "ekstremističkim", što je Visoki komesar UN za ljudska prava Volker Türk osudio kao de facto kriminalizaciju kritičkog rada u oblasti ljudskih prava.
A man checks his mobile phone in central Moscow, Russia on March 17. - Ramil Sitdikov/Reuters
U znak simbola pomeranja vlasti prema represivnijoj retorici, FSB akademija, gde se Putin školovao, preimenovana je u čast Feliksa Džeržinskog — osnivača sovjetske tajne policije. Ujedno su zabeleženi i napadi na memorijale posvećene žrtvama sovjetskih represija, što je izazvalo proteste i diplomatske reakcije, naročito iz Poljske i baltičkih država.
Putinova javna poruka
"Ne mogu da ne primetim ono sa čim se ljudi susreću u velikim gradovima — retko, ali, nažalost, događa se. Mislim na određene internet-probleme i prekide."
Putin je prekide opisao kao neophodne za "operativni rad" i zaštitu od terorizma, ali javni utisak je da mere dodatno sužavaju prostor za slobodu izražavanja i nezavisno informisanje.
Zaključak
Dok ruske institucije istovremeno učvršćuju kontrolu nad informacijama i obnavljaju simbole represije, nezadovoljstvo građana raste. Nezavisni mediji i nevladine organizacije suočavaju se sa povećanim rizikom, a perspektiva za slobodu govora u narednom periodu deluje ograničena.
Pomozite nam da budemo bolji.
