Tim Univerziteta u Melburnu rekonstruisao je nastanak Dvanaest Apostola i precizirao starost krečnjačkih slojeva na ~8,6–14 miliona godina. Slojevi su se taložili u različitim morskim staništima, a tektonska kompresija pre ~12 miliona godina nagnula ih je i deformisala. Današnji morski stubovi su znatno mlađi — oblikovani erozijom nakon podizanja obale posle poslednjeg ledenog doba (pre ~23.000–20.000 godina). Studija naglašava krhkost formacija i njihovu vrednost kao arhiv drevne klime relevantan za razumevanje budućih promena mora i klime.
Kako Su Nastali Dvanaest Apostola i Koliko Su Stari — Nova Istraživanja Univerziteta u Melburnu
One of the Twelve Apostle sea stacks. (CREDIT: Stephen Gallagher)
Stene krečnjaka kod formacija poznatih kao Dvanaest Apostola nisu sasvim ravne: slojevi su blago nagnuti, s manjim rasjedima koji se vide u liticama duž obale Viktorije. Te sitne karakteristike pomogle su istraživačima da slojevitiju i dužu geološku priču konačno slože.
Šta je utvrdila nova studija?
Istraživanje koje je vodio tim sa University of Melbourne, objavljeno u Australian Journal of Earth Sciences, rekonstruisalo je nastanak formacija i preciziralo starost krečnjačkih slojeva na približno 8,6–14 miliona godina. Rad pokazuje da su se slojevi taložili u različitim morskim uslovima tokom srednjeg miocena, a da su ih kasnija tektonska pomeranja nagnula i deformisala pre oko 12 miliona godina.
This four-panel figure (a-d) details the Twelve Apostles region, Victoria, Australia, from regional context to local geology. (CREDIT: Australian Journal of Earth Sciences)
Redosled događaja
1. Taloženje: Stariji Gellibrand Marl taložen je u dubljem moru pre više od ~14,1 miliona godina, dok je iznad njega naknadno nastao Port Campbell Limestone u plićim šelfskim uslovima. Donji, sivi krečnjak nosi tragove promena nivoa mora i mekih klizišta, dok su viši, žuti slojevi nakupljeni u plitkom unutrašnjem šelfu i ostali netaknuti najmanje do pre ~8,6 miliona godina.
2. Podizanje i deformacija: Promena u dinamici Australijske ploče pre oko 12 miliona godina izazvala je kompresiju u pravcu severozapad–jugоistok: slojevi su se naborali u široke anticline i sine, a nastali su i manji reverzni rasjedi. Na nekim mestima ležišta su nagnuta za ~1–5°, dok se istočno od Two Mile Bay nagnuće okreće prema moru za ~1–2°.
Microfossils from within layers of Twelve Apostles. (CREDIT: Stephen Gallagher, University of Melbourne)
Associate Professor Stephen Gallagher: „Kao vremenska kapsula, svaki sloj ovih formacija čuva podatke o klimi, tektonici, biljkama i životinjama tokom miliona godina — uključujući i topliji period pre oko 13,8 miliona godina.“
Kako su nastali današnji stubovi?
Iako su kameni slojevi stari milioni godina, današnje litice, lukovi i morski stubovi su znatno mlađi. Nakon poslednjeg maksimuma ledenog doba (Last Glacial Maximum, ~23.000–20.000 godina pre nove ere) nivo mora je porastao za oko 125 m i oblikovao modernu obalu. U poslednjim nekoliko hiljada godina talasi su podkopavali krhki Port Campbell Limestone, formirali lukove koji su se srušili i ostavili za sobom stolbove — stoga su sadašnji oblici relativno kratkotrajni.
Associate Professor Stephen Gallagher uses a Jacob’s staff to measure the rock layers. (CREDIT: Mark Cuthell)
Zašto je to važno?
Studija objašnjava i zašto je obala tako ranjiva: krečnjak je krhak, a nasleđene slabosti (natrujene zone, nagibi i rasjedi) ubrzavaju eroziju. Iako je lokalitet poznat kao „Dvanaest Apostola“, rad ističe da ih je kroz istoriju bilo samo sedam ili osam, a danas ih je sačuvano osam.
Osim geološke priče, slojevi služe i kao arhiv drevne klime: jer čuvaju dokaze iz toplijeg perioda pre ~13,8 miliona godina, mogu pomoći naučnicima da razumeju kako su okeani i obale reagovali pri višim temperaturama — što je relevantno za današnje klimatske promene.
This multi-panel figure illustrates geological formations through photographs and stratigraphic columns, accompanied by a key. (CREDIT: Australian Journal of Earth Sciences)
Metode i ograničenja
Tim je koristio kombinaciju: terensko mapiranje, stratigrafsko logovanje, carbonate analize, merenja prirodnog gama zračenja, analizu starih fotografija, digitalne 3D snimke (Great Ocean Road 3D Photomesh) i foraminiferalnu biostratigrafiju. Mikroskopski foraminiferi bili su ključni za sužavanje starosnog raspona.
Ipak, autori napominju nedoumice: teško je pouzdano odrediti smer (strike) nekih ležišta, deo jezgra iz inženjerskog bušenja je bačen, pa je sačuvano samo pet uzoraka, i potrebno je više analize da se potvrdi da li neki ciklični slojevi odražavaju orbitalne cikluse ili promene nivoa mora tokom Miocenskog klimatskog optimuma.
Zaključak
Nova studija daje jasniji geološki vremenski okvir za obalu Port Campbell i produbljuje razumevanje kako dugoročni tektonski procesi i kratkoročna obalna erozija zajedno stvaraju pejzaž. To nije samo priča o starosti stena, već i o tome kako prošle klimatske i pomorske promene ostavljaju trag koji i danas upravlja brzinom erozije i oblikom obale.
Rad je dostupan onlajn u Australian Journal of Earth Sciences.
Pomozite nam da budemo bolji.
