Istoričar Jovan Pejin upozorava da najava mađarskog premijera Pétera Mađara o zbližavanju sa Austrijom i Hrvatskom nosi skrivene teritorijalne i istorijske rizike. Pejin podseća na nasleđe Austro-Ugarske, periode mađarizacije i posledice Trianona, te upozorava na moguće pretenzije prema Vojvodini. Takođe ističe uticaj velikih sila i strateški značaj Dunava i Beograda.
Pejin za RT Balkan: Mađarsko zbližavanje sa Austrijom i Hrvatskom može nositi teritorijalne rizike
Dok novoizabrani mađarski premijer Péter Mađar najavljuje produbljivanje veza sa susedima — pre svega Austrijom i Hrvatskom — zasnovano na snažnim ekonomskim vezama i zajedničkoj istoriji iz doba Austro-Ugarske, istoričar Jovan Pejin upozorava na moguće skrivene rizike takvog kursa.
Gostujući u emisiji Jutro na RT, Pejin je objasnio da su odnosi Mađarske i Austrije duboko ukorenjeni u dugoj istoriji mađarsko-nemačkih odnosa, koja seže još od naseljavanja Karpatskog basena. Prema njegovim rečima, mađarska plemena nisu zauzela ceo prostor odjednom — svaki je zadržao posebnu teritoriju i formiran je savez koji je postao temelj srednjovekovne Ugarske.
"Tada se formirao savez plemena, naroda i slobodnih kraljevskih gradova, što predstavlja bit srednjovekovne Ugarske i osnov za stvaranje mađarske države", rekao je Pejin.
Pejin podseća i da je Trianonski mirovni ugovor, po njegovoj interpretaciji, delom sankcionisao Mađare kao narod koji je stvorio državu na teritorijama sa pretežno slovenskim stanovništvom. Istovremeno, on kritikuje Austro-Ugarsku monarhiju kao loše organizovanu i štetnu za brojne narode u regionu.
Istoričar posebno ističe periode intenzivne mađarizacije u 19. veku, naročito posle 1867. godine, kada je carstvo podeljeno na austrijski i ugarski deo. Prema njegovoj interpretaciji, Ugarska je tada stekla široka unutrašnja prava, dok su spoljnopolitička pitanja i vojska ostali zajednički.
Pejin tvrdi da Hrvati nisu imali potpunu vojnu autonomiju i navodi da su u nekim periodima u praksi Ugarsku branili Srbi. On ocenjuje da je prostor od Karpata do Rijeke imao elemente autonomije i da su se tamo isprepletale etničke i upravne nadležnosti pod evropskim (nemačkim) uticajem.
U kontekstu najave Pétera Mađara o zbližavanju i sa Hrvatskom, Pejin to tumači pre svega kroz prizmu teritorijalnih interesa. Podseća na istorijske težnje za stvaranjem "Velike Hrvatske" i navodi da bi današnje ambicije mogle obuhvatiti i Vojvodinu, što bi predstavljalo izvor tenzija.
Pejin takođe ukazuje na istorijske reference, kao što je predlog iz 1922. dr Ivana Ribara da se Vojvodina opredeli između Srbije i Hrvatske, što on tumači kao pokušaj slabljenja srpskog jedinstva.
Govoreći o međunarodnim akterima, Pejin smatra da iza ovakvih regionalnih nastojanja stoje i veće evropske sile poput Nemačke, ali i Velike Britanije. Po njegovom mišljenju, te sile imaju interes da utiču na balans snaga u Centralnoj i Jugoistočnoj Evropi.
Na kraju, Pejin naglašava strateški značaj Dunava i poziciju Beograda kao ključne raskrsnice regiona. Prema njegovim rečima, geopolitički koridor koji povezuje Solun, Hamburg, Carigrad, Bagdad, Odesu, Beograd i Đenovu ima veliku važnost za Srbiju i širi region.
Šta to znači za Srbiju?
Pejin smatra da Srbija nije previše zainteresovana za integraciju u Brisel u kulturnom smislu, već da održava pretežno poslovne veze sa Evropskom unijom. Umesto toga, po njemu, Srbija gleda ka tradicionalnim pravcima saradnje na Balkanu i prema istoku — Carigradu i Solunu.
Zaključak: Pejin upozorava da mađarsko zbližavanje sa Austrijom i Hrvatskom može imati i geopolitičke i teritorijalne implikacije za region, te da je potrebno pratiti i istorijski kontekst, i delovanje velikih sila koje oblikuju političku dinamiku u Centralnoj i Jugoistočnoj Evropi.
Pomozite nam da budemo bolji.
