Arheološka iskopavanja u neolitskom naselju Motza (oko 5 km od Jerusalima) otkrila su najraniju poznatu upotrebu dolomitnog maltera, datovanu oko 7000. p. n. e. Istraživači su pronašli više od 100 malterisanih podova i dve specijalizovane peći — jednu za krečnjak i drugu za dolomit — što ukazuje na svesno razlikovanje materijala i visok nivo tehnološkog znanja. Analitičke metode ukazuju na retku rekristalizaciju dolomita unutar gotovog maltera, što dodatno potvrđuje izuzetnu veštinu neolitskih zanatlija.
Neolit Otkrio Dolomitni Malter 8.000 Godina Pre Rimljana — Motza Menja Istoriju Tehnologije
This Ancient Plaster Was Way Ahead of Its TimeLee Thompson - Getty Images
Otkrivanje u Motzi: Arheološka iskopavanja u neolitskom naselju Motza otkrivaju da su zanatlije već oko 7000. p. n. e. proizvodile dolomitni malter — tehnologiju koja se dosad povezivala sa daleko kasnijim civilizacijama, pa i Rimljanima. Nalaz pomera istoriju peći i prerade maltera za nekoliko milenijuma.
Šta su istraživači pronašli?
Preventivna iskapanja, sprovedena pre izgradnje budućeg auto-puta oko 5 km od Jerusalima, otkrila su više od 100 malterisanih podova u građevinama datovanim na oko 7000. p. n. e. Tim pod vođstvom Israel Antiquities Authority pronašao je i dva susedna objekta za loženje — jasno specijalizovane peći: jednu za pečenje krečnjaka (kalcit) i drugu namenjenu samo dolomitu.
Zašto je razdvajanje važno?
Kalcitni krečnjak je uglavnom kalcijum-karbonat, dok dolomit sadrži i magnezijum-karbonat, pa reaguje drugačije pri pečenju i hidrataciji. Različite temperature, kontrola vlage i tačni odnosi vode čine dolomitni malter tehnički zahtevnijim za proizvodnju. Pronalazak dve odvojene peći ukazuje na svesno poznavanje tih razlika i namernu selekciju materijala — ne slučajnu upotrebu kamena u ognjištu.
Tehnika i upotreba u građevinarstvu
Istraživači navode da su obrtnici u Motzi koristili standardni recept za malter, ali su "pametno koristili lokalne materijale", upotrebljavajući dolomit i kao agregat i kao vezivo. U praksi su često nanosili debeli sloj dolomitnog maltera kao podlogu, dok je glađi kalcitni malter služio kao završni, dekorativni sloj — pri čemu su kasnije pronađeni i tragovi crvene boje na nekim podovima.
Neobična rekristalizacija
Analize uzoraka pomoću infracrvene spektroskopije (IR), rendgenske difrakcije (XRD), termogravimetrije, skenirajuće elektronske mikroskopije (SEM) i optičke mikroskopije pokazale su retku pojavu: sitni kristali dolomita su se delimično ponovo formirali unutar već stvrdnutog maltera. Autori zaključuju da su zanatlije možda postigle kompletnu rekristalizaciju dolomita zajedno sa kalcitom — proces koji, koliko je poznato, nije ranije dokumentovan.
Zaključak: Otkrića iz Motze pomeraju hronologiju proizvodnje maltera i upotrebe peći mnogo ranije nego što se verovalo i pokazuju visok nivo materijalnog znanja kod pre-poternih neolitskih zajednica.
Važnost nalaza: Ovaj rezultat ne samo da briše jednostavan mit o ‘‘rimskom izumu’’ dolomitnog maltera, već i naglašava sofisticiranost rane tehnologije gradnje i prerade materijala u Levantu pre 9.000 godina.
Pomozite nam da budemo bolji.
