Masovna grobnica iz 6. veka u Jerashu (Jordan) potvrđena je kao najstariji genetski dokaz kuge u Istočnom Sredozemlju. DNK više od 230 osoba ukazuje na Yersinia pestis, a svi genomi potiču od jednog soja, što upućuje na jedinstvenu epidemiju datiranu na 640–659. g. Grobnica je zapečaćena zemljotresom i prethodi Crnoj smrti u Evropi za oko 800 godina, pružajući važne uvide u društvene posledice pandemija.
Najstarija genetski potvrđena masovna grobnica kuge otkrivena ispod rimskog hipodroma u Jerashu
People stand before the Roman-era South Gate, was built in honour of the Roman Emperor Hadrian on the occasion of his visit circa 130 CE, is pictured at the Roman ruins of Jerash in northern Jordan on April 29, 2026. (photo credit: Mussa HATTAR / AFP via Getty Images)
Masovna grobnica iz 6. veka otkrivena u jordanskom gradu Jerashu potvrđena je kao najstariji genetski dokaz kuge u Istočnom Sredozemlju, navodi studija objavljena u Journal of Archaeological Science.
DNK izdvojena iz više od 230 skeletnih ostataka, pronađenih ispod drugovekovnog rimskog hipodroma, ukazuje na prisustvo Yersinia pestis — bakterije odgovorne za bubonsku kugu i tzv. Prvu pandemiju (Justinijanova kuga). Analiza je pokazala da svi rekonstruisani genomi potiču od jednog, ujednačenog soja, što sugeriše da su žrtve stradale tokom jedne, zajedničke epidemije, a ne u više odvojenih talasa.
Vreme i arheološki kontekst
Arheološka datovanja smeštaju ukop u period između 640. i 659. godine nove ere. Grobnica je naknadno bila zapečaćena padom kamenih tribina hipodroma usled zemljotresa, što je pomoglo očuvanju slojeva i materijala. Tela su pronađena sabijena između slojeva lomljene keramike i urušene gradnje u dve podzemne prostorije označene kao W2 i W3, koje su najverovatnije ranije služile kao radionica za keramiku.
A man walks along the 800-metre-long Cardo colonnade at the ancient Roman ruins of Jerash in northern Jordan on April 29, 2026. (credit: Mussa HATTAR / AFP via Getty Images)
Šta nalaz znači za razumevanje pandemija
Prema autorima studije, nalaz iz Jerasha prethodi evropskim grobnicama iz vremena Crne smrti za približno 800 godina. To potvrđuje da su pandemije uživo ostavljale tragove koji se mogu pratiti i u genetskim podacima, ali i kroz arheološki kontekst — način ukopa, brzina sahranjivanja i materijalni ostaci ukazuju na društvenu krizu koja je preopteretila uobičajene pogrebne prakse.
Rays H. Y. Jiang, vodeći istraživač i vanredni profesor na College of Public Health Univerziteta Južne Floride, ističe: «Lokacija u Jerashu pretvara genetski signal u ljudsku priču — ko je stradao i kako je grad doživeo krizu.»
Istraživači takođe napominju da nalaz baca novo svetlo na pitanja mobilnosti i socijalnih veza u ranom srednjem veku: dok istorijski i genetički podaci često ukazuju na kontakte i migracije između regiona, podaci o ukopima ponekad pokazuju lokalnost zajednica. Grobnica u Jerashu pokazuje da su oba obrasca mogla postojati istovremeno — u mirnodopskim uslovima migracije su spor proces, dok krize okupljaju osobe iz različitih pozadina i čine te veze vidljivim.
Širi značaj nalaza
Ovaj interdisciplinarni pristup — kombinovanje genetskih podataka, arheologije i istorije — pomaže da pandemije u prošlosti sagledamo ne samo kao biološke događaje, već i kao društvene fenomene koji otkrivaju ko je bio ranjiv i zašto. Uvidi iz Jerasha stoga imaju i savremenu težinu u razumevanju kako bolesti utiču na društva.
Pomozite nam da budemo bolji.
