Ključni uvid: Male nezavisne "teapot" rafinerije u provinciji Šandong prerađuju sirovu naftu koja, prema tvrdnjama američkih zvaničnika, potiče iz Irana. SAD su uvele sankcije protiv više kompanija i pojedinaca, dok Peking odbacuje primenu američkih mera. Pomorski transferi kroz sidrište EOPL i "shadow fleet" često prikrivaju poreklo tereta, a udeo iranske nafte u kineskim uvozima porastao je sa oko 13% na približno 18%.
Tajna mreža u Šandongu: Kako kineske "teapot" rafinerije finansiraju Iran
Energy infrastructure in Cangzhou, Hebei, just north of the Shandong border. - Justin Robertson/CNN
Nekoliko stotina milja od mesta gde će kineski lider Xi Jinping ugostiti predsednika Donalda Trumpa, deluje mreža nezavisnih rafinerija koje su godinama slale milijarde dolara u iransku ekonomiju. Te male "teapot" rafinerije u provinciji Šandong i okolnim lukama prerađuju, prema optužbama američkih zvaničnika i analitičara, sirovu naftu poreklom iz Irana u benzin, dizel i petrohemikalije za kinesko tržište.
Šta su "teapot" rafinerije?
"Teapot" rafinerije su mala, nezavisna postrojenja koja posluju uz odobrenje kineskih vlasti. Rade na tankim marginama i često kupuju sirovu naftu po velikim popustima — iz Venecuele, Rusije, a prema američkim navodima i iz Irana — što im omogućava opstajanje na tržištu.
Kako funkcioniše lanac snabdevanja
Preko pomorskih transfera i posrednih označavanja tereta, iranska nafta putuje kroz mrežu tzv. "shadow fleet" brodova i sidrište Eastern Outer Port Limits (EOPL). Tamo se tankerima isključuju sistemi za praćenje, obavljaju se prenosi tereta između brodova, a kasnije roba stiže u kineske luke deklarisana kao izvoz iz treće zemlje.
Uloga država i reakcije
SAD su, u pokušaju da preseku finansijske izvore Teherana, na crnu listu stavile više pojedinaca i firmi — uključujući Hebei Xinhai i veće igrače poput Hengli Petrochemical. Pekinška politika, međutim, formalno odbacuje jedinstvene američke sankcije i naredila je kompanijama da ih ne poštuju.
Izvori i podaci: Analitičke firme kao što su Kpler, Vortexa i podaci MarineTraffic-a koristili su se za mapiranje kretanja tankera i količina uvoza. CNN i američko Ministarstvo finansija doneli su ključne optužbe i liste sankcija.
Brojke koje privlače pažnju
Pre rata iranska nafta činila je oko 13% kineskih pomorskih uvoza; tokom nedavnih poremećaja u isporukama taj udeo je porastao na oko 18%. Procena vrednosti uvoza za prošlu godinu iznosi približno 32,5 milijardi dolara, od čega je Iranu pripalo oko dve trećine nakon odbitaka.
Šta to znači za Kinu i svet
Nezavisne rafinerije omogućavaju Kini da diversifikuje snabdevanje i zaštiti energetsku sigurnost, dok istovremeno komplikuju diplomatski odnos sa SAD. Za Iran, tok prihoda kroz ovakve kanale predstavlja važan finansijski ventil usred međunarodnih pritisaka.
Zaključak: Mreža malih rafinerija i senkovitih pomorskih transfera ilustruje koliko su energetske veze postale diplomatski i strateški instrument — i za Beijing i za Washington. Dok sankcije i praćenje flote eskaliraju, pitanje transparentnosti lanca snabdevanja ostaje ključno.
This screengrab taken from a video posted on social media on February 24, 2025, shows an oil refinery that has been sanctioned by the US in Dongying, Shandong, China. - @Guangrao News/Douyin
A petrochemical industrial park operated by the Hengli Group on Dalian's Changxing Island in 2024. - Yang Qing/Xinhua/Getty Images
A video posted on social media last year shows an oil refinery that has been sanctioned by the US in Zibo, Shandong. - @Huantai Media/Weibo
A drone view shows ships and containers at the port in Qingdao, Shandong province. - China Daily/Reuters
Synthetic Aperture Radar (SAR) satellite imagery shows ships inside the Eastern Outer Port Limit off Malaysia’s coast on April 18th, 2026. - Sentinel 1/European Space Agency
A satellite image shows what CNN assesses to be a ship-to-ship transfer of Iranian crude between the Herby (left) and the Hauncayo (right) on April 3 near the Eastern Outer Port Limits (EOPL). - European Space Agency
A satellite image shows a vessel CNN identified as the Hauncayo (left) near Yantai Port, Shandong on April 30. - Planet Labs
The USS Rafael Peralta intercepts an Iranian-flagged ship attempting to sail toward an Iranian port on April 24. CNN identified the ship as the Herby. - U.S. Navy
Pomozite nam da budemo bolji.
