Članak analizira granice politike ciljnih ubistava: iako dekapitacija rukovodstva može prouzrokovati operativni poremećaj, dokazi pokazuju da retko vodi ka političkom slomu države ili organizacije. Primeri Irana i meksičkog kartela pokazuju kako institucije i nasledni mehanizmi brzo reaguju, dok političke opcije često postaju ograničenije. Zaključak je da atentati jesu alat za poremećaj, ali ne i zamena za širu strategiju.
Rat u Iranu: Zašto atentati ne donose političku transformaciju
Iranians hold their guns during a pro-government gathering near the residence where former Iranian Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei was killed.AP Photo/Vahid Salemi
Koordinisani američko-izraelski udari na početku rata u Iranu ubili su vrhovnog vođu Alija Khameneija i druge visoke zvaničnike režima. Mediji su takve akcije opisali kao prelazak „novog Rubikona“ — namerno i otvoreno ubistvo šefa države. Predstavnici administracija SAD i Izraela argumentovali su da uklanjanje ključnih lidera može ubrzati politički kolaps i otvoriti prostor za promenu režima.
Glavni argument teksta
Kao bivši viši američki obaveštajni službenik, autor upozorava da takav trijumfalizam maskira strateške slabosti politike zasnovane na ciljanim ubistvima. Dekapitacija rukovodstva može narušiti operativnu sposobnost protivnika, ali iz dokaza i studija ne proizilazi da ona automatski dovodi do političkog sloma ili povoljne pregovaračke pozicije.
Šta pokazuju istraživanja
Rad Jenе Jordan sa Georgia Techa pokazuje da su stare, velike i institucionalizovane organizacije znatno otpornije na dekapitaciju nego mlade, slabo strukturisane grupe. Patrick Johnston i druga istraživanja nalaze da kod nekih terorističkih ili pobunjeničkih organizacija uklanjanje lidera može doprineti završetku sukoba, ali ti dobici su uvek uslovni i retko zamena za širu strategiju.
Portraits of Hezbollah’s late leaders Hassan Nasrallah, right, and his cousin, Hashem Safieddine, are seen, as smoke rises following an Israeli airstrike in Beirut’s southern suburbs on March 30, 2026.AP Photo/Hassan Ammar
Država nasuprot nedejavnim grupama
Kada je meta država, politički prag rezultata je znatno viši nego kod nedejavnih militantnih grupa. Taktički poremećaj (manjak koordinacije, privremeno smanjenje udarnih kapaciteta) ne znači i stvaranje povoljnog prostora za pregovore ili koerciju — često se desi suprotno: smanjenje opcija i jačanje nasljednih struktura.
Primeri iz prakse
Iran: Smrt Khameneija je zatekla režim, ali ga nije slomila. Skoro po pravilu, institucije poput Sabora stručnjaka, svešteničke hijerarhije, Islamskog revolucionarnog gardijskog korpusa i sigurnosnih službi preraspodelile su vlast; Mojtaba Khamenei je brzo imenovan za vrhovnog vođu. Rezultat: država sa nasledničkim rukovodstvom koje može biti još odlučnije u otporu prema SAD.
Meksiko: U februaru 2026. meksičke snage su ubile Nemesio Oseguera Cervantesa (El Menča), vođu Kartela Nove Generacije Jaliska. Iako je to predstavljeno kao taktička pobeda, izveštaji ukazuju da su glavne mreže i dalje aktivne, uz talas osvetničkog nasilja koji je uključivao ubistva pripadnika Nacionalne garde i blokade puteva.
Newspapers hang on display for sale in Mexico City a day after the Mexican army killed Jalisco New Generation Cartel leader Nemesio Oseguera Cervantes, known asAP Photo/Jon Orbach
Ukrajina–Rusija: Atentat na osobu najviše povezanu sa invazijom (npr. Vladimir Putin) ili, obrnuto, na predsednika Ukrajine, imao bi ogroman simbolički i psihološki učinak, ali ne bi nužno slomio državu ili okončao rat — oba društva bi mogla odgovoriti konsolidacijom i intenziviranjem borbe.
Zašto je dekapitacija privlačna političarima
"Ciljano ubistvo daje ime, dokaz i merljiv rezultat — često fotografiju ili snimak — koji se lako prezentuju javnosti."
James Walsh i drugi stručnjaci objašnjavaju da političari često preferiraju ovakav alat jer omogućava jasnu komunikaciju 'postignuća' biračima i partnerima. Diplomatski proces, nasuprot tome, zahteva strpljenje, kompromise i teže je politički prodati.
Zaključak
Dok dokazni okvir podržava ideju da visoki udari mogu nametnuti operativne troškove i privremeno oslabiti protivnika, oni sami po sebi retko proizvode političku transformaciju. Dekapitacija ostaje instrument poremećaja, a ne siguran put do promena u politici ili režimu. Postaje strateška greška ako se tretira kao zamena za sveobuhvatnu strategiju.
Autor: Brian O'Neill, Georgia Institute of Technology. Republished from The Conversation.
Pomozite nam da budemo bolji.
