Optužbe iz Srbije tvrde da se u Hrvatskoj prisvajaju delovi srpske kulturne baštine, uključujući krsnu slavu i sakralne objekte. Incident u Cetini — postavljanje hrvatske zastave i održavanje katoličke mise na crkvi Svetog Spasa — podigao je tenzije. Vesna Marjanović podseća da je krsna slava u UNESCO od 2014. i da je zaštita preko UNESCO-a nacionalna, a ne etnička. Mile Bosnić upozorava na kašnjenje Srbije sa zaštitom i predviđa dalje kulturne provokacije.
Prisvajanje krsne slave i crkava: Da li Hrvatska pokušava preuzeti srpsku kulturnu baštinu?
U poslednje vreme u regionalnim debatama iz Srbije stižu optužbe da se delovi srpske kulturne baštine prisvajaju izvan granica Srbije, a kao primer često se navode događaji u Hrvatskoj. Tema je podstakla emocionalne reakcije zbog istorijskog nasleđa, sukoba iz 1990-ih i aktuelnih političkih tenzija.
Incident u Cetini kod Knina
Na staroj crkvi Svetog Spasa u Cetini kod Knina, zadužbini srednjovekovnog vladara Tvrtka Kotromanića, pojedini mediji su zabeležili postavljanje hrvatske zastave i održavanje rimokatoličke mise. Navodi se i prisustvo ekstremno desničarskih grupa i provokativnih govora ispred hrama. Selo Cetina, čiji su predratni stanovnici bili pretežno srpski, spaljeno je 1995. godine; hram je ranije oduzet SPC i potom proglašen za nacionalno dobro Republike Hrvatske.
Kontekst: krsna slava i UNESCO
Etnolog Vesna Marjanović podseća da je krsna slava upisana u UNESCO-v registar nematerijalnog kulturnog nasleđa 2014. godine. Ona ističe da UNESCO registracija funkcioniše kao nacionalna mera zaštite, a ne kao etnička: to znači da je element kulturne baštine zaštićen kroz državu koja ga prijavljuje, a ne kao ekskluzivno "srpski" ili "hrvatski" običaj.
"Postoji zajedničko žarište tradicije — ne bih rekla isključivo srpsko ili hrvatsko, već da su se običaji širili iz jednog epicentra", izjavila je Marjanović.
Ona dodaje da su u regionu istorijski postojali susreti, mešanja i prelasci između veroispovesti, što je dovelo do preplitanja običaja i sličnih rituala u različitim zajednicama.
Stavovi iz Srbije: zabrinutost i samokritika
Mile Bosnić, predsednik Udruženja prognanih Srba iz Hrvatske, upozorava da je deo odgovornosti i na srpskoj strani zbog kašnjenja sa nacionalnom zaštitom nematerijalnog kulturnog nasleđa — nakon što je Srbija prihvatila Konvenciju. Bosnić ocenjuje da, dok u nekim slučajevima postoji namera brisanja tragova srpskog prisustva, reakcije iz Srbije često ostaju ograničene na izveštavanje i retoričko osuđivanje, bez snažnijeg odgovora.
On takođe predviđa da bi sledeći talas kulturnih provokacija mogao da bude usmeren na običaje kao što je paljenje badnjaka u mešovitim sredinama, što dodatno pojačava tenzije.
Šta iz toga sledi?
Tema pokazuje kako kulturna baština i simboli lako mogu postati predmet političkih obračuna u postkonfliktnim društvima. Stručnjaci pozivaju na smiren dijalog, bolje dokumentovanje i bržu nacionalnu i međunarodnu zaštitu kulturnih elemenata, dok predstavnici prognanih i pogođenih zajednica traže konkretniju reactiju na slučajeve koje doživljavaju kao pokušaj istorijskog revizionizma.
Napomena: svi navodi o događajima u tekstu zasnovani su na izveštajima medija i izjavama relevantnih sagovornika; o pravnim i kulturnim implikacijama odlučuju nadležni organi i institucije.
Pomozite nam da budemo bolji.
