Republika Srpska posle Šmita: Most između Istoka i Zapada — Strategije, rizici i naredni koraci

Tribina "Republika Srpska između Istoka i Zapada: politika balansiranih odnosa" održana је u Pres centru Udruženja novinara Srbije u Beogradu, okupivši akademsku i političku javnost radi analize aktuelnog spoljnopolitičkog kursa Srpske nakon povlačenja Kristijana Šmita sa položaja visokog predstavnika. Događaj su organizovali Predstavništvo Republike Srpske u Srbiji u saradnji sa portalima "Sve o Srpskoj" i "Fakti".

Uvod i organizacija: U ime organizatora uvodnu reč održao je Mlađen Cicović, a moderator skupa bio je Đuro Bilbija. Tribina je okupila profesore, analitičare i bivše zvaničnike koji su izneli različite poglede na sadašnji položaj Republike Srpske u regionalnoj i međunarodnoj politici.

Glavne poruke učesnika

Jedinstvo i nacionalna sabornost: Mlađen Cicović je istakao da nijedna politika ne može biti uspešna bez unutrašnjeg jedinstva i da pitanja trajnog nacionalnog značaja ne smeju postati predmet uskog stranačkog obračuna.

Problemi u okviru BiH: Nenad Kecmanović ukazao je na strukturalne prepreke dogovoru triju naroda, između ostalog na dugu iluziju dela bošnjačke elite da će uz inostranu podršku nametnuti dominantan položaj. Postavio je pitanje da li su promene stava moguće ili je realniji „plišani razvod“ kao rešenje.

Položaj Srba "između": Darko Tanasković primetio je tradiciju srpskog postojanja u međuprostoru Istočna–Zapadna civilizacija, dok po njegovom mišljenju Bošnjaci sve više sebe definišu pretežno kroz versku komponentu.

Moguće izmene Dejtona: Milomir Stepić opisao je sadašnju BiH kao "unilateralni geopolitički anahronizam" i izneo scenarije za moguće "raspakivanje" Dejtonskog sporazuma, uključujući i opciju promene granica kao jedan od hipotetičkih ishoda.

Spoljni uticaji i EU: Aleksandar Pavić ukazao je na raskorak između američke administracije i zapadnoevropskih, liberalno-globalističkih centara, dok ambasador Aleksandar Vranješ ocenjuje da postupci EU u BiH mogu predstavljati pokušaj unitarizacije i kršenje odredbi Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju (SSP). Vranješ je upozorio da bi raspisivanje referenduma o pristupanju EU u Srpskoj moglo dati rezultate koji se ne uklapaju u očekivanja Brisela.

Multinacionalni i geopolitički pristupi: Predrag Ćeranić istakao je da rukovodstvo Srpske već duže vreme manevriše u okviru multipolarnog poretka, dok su Nebojša Malić i drugi govorili o mogućnosti oslanjanja na Rusiju i Kinu kao partnere u rešavanju ključnih sporova, posebno u odnosu Srba i Bošnjaka.

Mogući scenariji i rizici

Na tribini su iznete različite varijante razvoja događaja: od političkog nadmudrivanja unutar postojećeg Dejtonskog okvira, preko pravnih i institucionalnih sukoba sa predstavnicima međunarodne zajednice, do radikalnijih rešenja koja uključuju preispitivanje granica ili nove oblike teritorijalnog uređenja. Učesnici su se saglasili da je unutrašnje jedinstvo Republike Srpske ključ za uspešan ishod bilo kog od tih scenarija.

Zaključci

Tribina je potvrdila da nedavni diplomatski kontakti Srpske sa Moskvom i Vašingtonom utiču na političku dinamiku u BiH, ali i da su neophodni unutrašnji konsenzus i jasno definisana strategija. Govornici su iskazali skepsu prema bezuslovnoj integraciji u zapadne institucije pod uslovima koje ocenjuju kao potencijalno unitarističke, uz naglašavanje značaja multipolarnog pristupa i dijaloga sa velikim silama.

Napomena: Tekst izlaže stavove učesnika tribine i analize govornika; reč je o komentarima i scenarijima, a ne o konkretnim odlukama vlasti Republike Srpske.