Ocean Census Otkrio 1.121 Novu Morsku Vrstu Za Samo Godinu Dana — Veliki Pomak Za Zaštitu Okeana

Okeani pokrivaju preko 70% Zemljine površine i kriju ogroman broj još nepoznatih organizama. U pokušaju da promeni tu statistiku, globalna inicijativa Nippon Foundation–Nekton Ocean Census zabeležila je izuzetan rezultat: u periodu april 2025. – mart 2026. identifikovano je 1.121 prethodno nepoznatih morskih vrsta.

One of the research vessels involved in the Ocean Census project.©The Nippon Foundation-Nekton Ocean Census –Original/License

Šta je Ocean Census?

Ocean Census je mreža više od 650 instituta, muzeja i univerziteta okupljenih u Ocean Census Science Network. Cilj programa, pokrenutog u aprilu 2023, jeste da do 2030. otkrije 100.000 novih morskih vrsta. Projekat podržavaju vlade, filantropi i privatni sektor i naziva se najvećim programom za otkrivanje morske biodiverziteta ikada sprovedenim.

This new species of Chimaera was one of the discoveries during an Ocean Census expedition.©The Nippon Foundation-Nekton Ocean Census –Original/License

Rezultati za treću godinu

U svom Izveštaju o uticaju za treću godinu (april 2025. – mart 2026.) Ocean Census izveštava o 13 koordinisanih ekspedicija koje su dovele do 1.121 novootkrivene vrste — što predstavlja rast od 54% u odnosu na prethodnu godinu (866 novih vrsta).

This newly discovered species of worm lives inside a glass sponge.©The Nippon Foundation-Nekton Ocean Census –Original/License

Neka od najzanimljivijih otkrića

Ghost shark (Chimaera sp. 1)
Jedna od novih chimera otkrivenih tokom CSIRO ekspedicija. Ovo otkriće je važno jer je trećina ajkula, raža i chimera ocenjena kao ranjiva na izumiranje.

Ribbon worms emit a toxic chemical when threatened.©The Nippon Foundation-Nekton Ocean Census –Original/License

"Život u staklenom dvorcu" — simbiotski crv (Dalhousiella yabuki)
Polihetn crv koji živi u malim komorama staklene spužve (sa skeletom od kristalnog silicijuma). Vrsta je pronađena na vulkanskom seamountu u lancu Shichiyo na dubini od 791 metar tokom JAMSTEC–Shinkai ekspedicije. Napomena: u originalnom izveštaju pojavila se greška u imenu osobе po kojoj je vrsta nazvana; ispravno ime je Dr. Akinori Yabuki i upravo po njemu potiče epitet vrste.

This new species of shrimp was found in the shallows of the Mediterranean Sea.©The Nippon Foundation-Nekton Ocean Census –Original/License

Trakasti crv (Drepanophoridae sp. 1)
Mali predatora (ispod 3 cm) otkriven u Timoru-Leste na dubinama 1–5 m. Ove vrste ispuštaju toksične hemikalije u odbrani, koje naučnici smatraju potencijalnim izvorom bioaktivnih jedinjenja korisnih pri istraživanju terapija za bolesti poput Alchajmerove bolesti i šizofrenije.

Researchers worked from a variety of vessels to collect the newly discovered species.©The Nippon Foundation-Nekton Ocean Census @JAMSTEC –Original/License

Mediteranski škamp (Caridion sp. 1)
Nova vrsta pronađena u morskoj pećini kod Marselja, na dubinama 15–35 m. Otkrivenje pokazuje da i dobro posećena, turistička i ronilačka područja i dalje kriju neotkrivene vrste.

NOVA — brz put od otkrića do priznanja

Historijski je prosečno vreme između prvog nalaza i zvanične naučne deskripcije oko 13,5 godina — period u kojem vrste mogu nestati pre nego što budu formalno priznate. Glavni uzroci zastoja su manjak taksonoma, obilje papirologije i nedostatak zajedničke digitalne infrastrukture.

Ocean Census radi na skraćivanju tog intervala kroz NOVA — otvorenu digitalnu platformu koja povezuje preko 1.400 taksonoma i naučnika iz 85 zemalja i više od 660 institucija, omogućavajući da podaci budu javno dostupni u roku od nekoliko dana.

Finansiranje i dalje planiranje

Da bi skalirao NOVA i ubrzao proces priznanja i zaštite novootkrivenih vrsta, suosnivač Nekton traži dodatnih 100 miliona dolara kapitala koji bi upotpunio već obećanih 75 miliona. Ciljani ukupni iznos (175 miliona USD) bi omogućio širenje platforme i brže uključivanje nalaza u konzervacione politike, uključujući primenu za UN-ov Ugovor o visokim morima i Kunming–Montreal okvir.

Oliver Steeds, direktor Ocean Census-a: „Trošimo milijarde tražeći život na Marsu ili putujući do tamne strane Meseca. Otkrivanje većine života na sopstvenoj planeti — u našem okeanu — košta samo deo toga. Pitanje nije da li možemo to priuštiti, već da li možemo priuštiti da ne učinimo to.”

Zašto je ovo važno za Srbiju i svet

Iako Srbija nije morska zemlja, rezultati poput ovih utiču na globalne politike zaštite biodiverziteta, naučne resurse i potencijalne biotehnološke primene (npr. nove bioaktivne supstance). Pored toga, NOVA predstavlja primer otvorene infrastrukture i međunarodne saradnje koja može da inspiriše i regionalne naučne inicijative.