Novo RCT Istraživanje Otkriva Neočekivane Psihosocijalne Efekte AI Chatbota

U ovom tekstu analiziram novo longitudinalno randomizovano kontrolisano ispitivanje koje osvetljava kako dugotrajna upotreba generativnih AI chatbota utiče na psihosocijalno stanje korisnika. Rad donosi i intuitivne i kontraintuitivne nalaze koji su važni za dizajn AI sistema, regulative i praksu mentalnog zdravlja.

Šta je istraživano?

Studija “How AI and Human Behaviors Shape Psychosocial Effects of Extended Chatbot Use” (C. M. Fang i saradnici, arXiv, 2.10.2025.) sprovedena je kao četiri nedelje dug RCT sa 981 učesnikom i preko 300.000 poruka. Ispitivači su testirali uticaj modaliteta komunikacije i tipa razgovora na četiri ishoda: usamljenost, interakciju sa stvarnim ljudima, emotivnu zavisnost od AI i problematično korišćenje AI.

Metodologija — kratko

• Učesnici: ~981 odrasla osoba (SAD), regrutovani preko CloudResearch, nagrađeni sa 100$ za učešće.
• Dizajn: faktorski 3×3 (modalitet × tip razgovora), nasumična dodela u devet grupa.
• Modaliteti: tekst (kontrola), neutralni glas (glasovna interakcija), angažovani glas (glasovna interakcija sa emotivnijim izražajem).
• Tipovi razgovora: otvoreni (bilo koja tema), lični (dnevni personalizovani zadaci), neosobni (zadaci o neutralnim temama).

Ključni nalazi

“The more time voluntarily spent with the chatbot, the relatively worse their psychosocial outcomes were.”

“People who were lonelier or socialized less at the start of the study did not voluntarily spend more time daily using the chatbot.”

“We found that text-based interactions demonstrated the highest levels of emotional indicators overall.”

Tumačenje rezultata — šta je očekivano, a šta ne

Intuitivno: Veće vreme provedeno sa chatbotom je povezano sa pogoršanjem psihosocijalnih mera — što je u skladu sa nalazima o prekomernom korišćenju digitalnih servisa koji mogu pojačati oslanjanje i problematične obrasce ponašanja.

Kontraintuitivno: Usamljeniji učesnici na početku nisu automatski provodili više vremena sa AI. Ovo ukazuje da usamljenost sama po sebi ne dovodi nužno do većeg traženja društva od chatbotova — korisnici možda prvo imaju praktične teme razgovora i ne preusmeravaju interakciju ka emotivnoj podršci bez jasnog podsticaja.

Još jedno iznenađenje: Tekstualne interakcije pokazale su više emotivnog otpuštanja nego glasovne. Moguće objašnjenje je osećaj anonimnosti i veće kontrole u pisanju, kao i praktičnost tekstualnog izražavanja u svakodnevnim uslovima.

Implikacije i oprez

Rezultati pozivaju na oprez pri masovnom uvođenju AI kao izvora emocionalne podrške bez odgovarajućih zaštita i dizajna. Iako AI može pomoći širokoj populaciji, povećano vreme interakcije i emotivna zavisnost predstavljaju rizike koje treba pažljivo adresirati kroz regulativu, etičke smernice i tehnička rešenja (safeguardi, granice upotrebe, jasne preporuke za eskalaciju ka ljudskim profesionalcima).

Ograničenja

Studija je ograničena na odrasle engleske govornike iz SAD i korišćenje ChatGPT kao platforme; rezultati se ne moraju direktno prenositi na decu, druge kulture ili alternative AI sistema. Potrebna su dalja istraživanja koja uključuju različite demografske grupe, duža trajanja i specijalizovane terapeutske modele.

Zaključak

Ovo RCT istraživanje dodaje važne dokaze o dvojnoj prirodi AI interakcija: istovremeno nudi pogodnosti i skriva rizike. Dobro dizajnirani eksperimenti i pažljiva primena AI u domenu mentalnog zdravlja su neophodni da bi se maksimizovale koristi i minimizovali štetni efekti.

Prvobitno objavljeno na Forbes.com. Preporučujem čitanje pune studije za detalje i metodološke nijanse.