Podgorička skupština: Ujedinjenje ili “nasilna aneksija”? Zakon, dvorac i 100.000 € godišnje za potomke Petrovića-Njegoša

Skupština Crne Gore usvojila je izmene Zakona o statusu potomaka dinastije Petrović-Njegoš uz obrazloženje da se ispravlja nepravda prema nekadašnjoj kraljevskoj porodici. Prema novim rešenjima, Fondacija Petrović-Njegoš, kojom upravlja Nikola Petrović, dobiće iz budžeta po 100.000 evra godišnje, a dvorac "Kruševac" u Podgorici biće vraćen potomcima bivše vladarske porodice.

Ipak, u tekstu zakona ostala je sporna formulacija koja događaje iz 1918. opisuje kao "nasilnu aneksiju" — termin koji se odnosi na odluku Velike narodne skupštine, poznate i kao Podgorička skupština, o ujedinjenju Kraljevine Crne Gore sa Srbijom. Upravo ta formulacija izazvala je žučnu polemiku među poslanicima i u javnosti.

Predloženi amandman i parlamentarna rasprava

Poslanik Socijalističke narodne partije (SNP) Bogdan Božović podneo je amandman kojim je tražio da se u članu 1 umesto izraza "nasilne aneksije države" upotrebi termin "ujedinjenje Crne Gore i Srbije". Božović je u izjavi za RT Balkan pojasnio da je cilj amandmana ispravka istorijske interpretacije, jer po njegovom sudu formulacija "nasilna aneksija" ne odgovara istorijskim činjenicama.

U odboru je predlog dobio podršku nekih poslanika, uključujući i poslanike Nove srpske demokratije (NSD), ali u plenumu nije obezbeđena većina pa je amandman povučen. Božović i poslanica SNP Slađana Kaluđerović bili su uzdržani prilikom glasanja o zakonu, dok su poslanici Demokratske narodne partije bili protiv.

S druge strane, lider NSD i predsednik Skupštine Andrija Mandić i drugi poslanici nekadašnjeg Demokratskog fronta podržali su izmene, uprkos prisustvu sporne formulacije. NSD je u saopštenju istakla da glasanje nije bilo o tumačenju istorije, već o imovinsko-pravnim pitanjima i statusu fondacije kojoj se vraća imovina.

Istorijski kontekst i pozicije

Podsetimo: tokom Prvog svetskog rata, kralj Nikola Petrović 1916. godine napustio je zemlju i proveo rat u egzilu, dok je Austro-Ugarska okupirala Crnu Goru. U tim okolnostima, Podgorička skupština je 1918. donela odluku o ujedinjenju sa Srbijom u telu u kojem su glas imali i protivnici i zagovornici ujedinjenja.

Odluke i interpretacije tog perioda ostaju predmet dubokih političkih i istorijskih podela u Crnoj Gori. Dok jedni ističu da su "ujedinitelji" postupili legitimno i u skladu sa voljom naroda, drugi smatraju da su odluke bile nametnute i bolno iskustvo državnog gubitka.

"Ujedinitelji nisu bili izdajnici, već jedni od najboljih sinova naše države," kaže Bogdan Božović, dok NSD upozorava da su izmene ciljale isključivo rešavanje imovinsko-pravnih odnosa.

Šta donosi novi zakon i zašto je rasprava važna

Novim zakonom država formalizuje povrat imovine i finansijsku podršku potomcima dinastije, što ima konkretne posledice: godišnja sredstva za fondaciju i vraćanje kulturno-istorijskog objekta. Rasprava o terminologiji pokazuje koliko je važan jezik koji zakon koristi — on oblikuje javno pamćenje i političku naraciju o događajima iz 1916–1918.

Odluka Skupštine nije samo pravno pitanje već i simbolički čin koji će uticati na načine na koje se u Crnoj Gori interpretira prošlost i deli politička odgovornost za istorijske događaje. Bez širokog konsenzusa, napetosti oko istorijskih interpretacija verovatno će se nastaviti.

Zaključak: Izmene Zakona o statusu potomaka dinastije Petrović-Njegoš rešavaju konkretna imovinska pitanja, ali ostavljaju otvorenim istorijsko-politička pitanja koja i dalje polarizuju crnogorsko društvo.