Analiza 226 vikinških peninga iz Damhus nalazišta kod Ribe (830–850) pokazuje da su neki od najranijih vikinških novčića kovani od srebra dobijenog topljenjem islamskih dirhama. Ispitivanje 25 primeraka XRF i izotopskim analizama otkrilo je da u pojedinim slučajevima više od polovine srebra potiče iz dirhama. Na osnovu najmanje 30 različitih matrica procenjuje se da je rivska kovnica mogla proizvesti stotine hiljada ovih novčića, što ukazuje na velike trgovačke veze između Skandinavije i islamskog sveta.
Topljeno u nečijoj šerpi: Vikinzi su prve peninge kovali od islamskih dirhama, pokazalo istraživanje
One side of the coins portrays a stylized face said to represent the Norse god Odin, and the other side portrays a stag. The dies used to stamp the sides of the coins were replaced with similar dies as they wore out. | Credit: Claus Feveile/Birch et al. Archeometry 2026
Neka od najranijih vikinških „peninga" napravljena su od srebra koje je u najvećem delu poticalo iz islamskih novčića — dirhama, pokazuje novo istraživanje objavljeno u časopisu Archaeometry. Nalaz potiče iz Damhus nalazišta kod Ribe na poluostrvu Jutland (Danska), gde je 2018. otkriveno 226 vikinških novčića.
Treba napomenuti da se ti predmeti formalno nazivaju peningima, ali po čistoj težini srebra bili su daleko vredniji od modernih "pennies". Prema Thomasu Birchu, arheologu iz Nacionalnog muzeja Danske i prvom autoru studije, jedan pening mogao je da pokrije trošak piva, hleba ili prostog alata u IX veku.
Šta su pokazale analize?
Istraživači su 25 od 226 novčića podvrgli analizama poput rendgenske fluorescencije (XRF) i ispitivanja izotopa tragova. Rezultati ukazuju da je u pojedinim slučajevima više od polovine srebra poticalo iz islamskih dirhama — što znači da su dirhami bili topljeni i prerađivani u ingote iz kojih su kovani vikinški novčići.
Birch i saradnici su, na osnovu varijacija u matricama za žigosanje, utvrdili upotrebu najmanje 30 različitih matrica. To im je omogućilo da procene kako je jedna kovnica u Ribeu mogla da proizvede stotine hiljada ovih novčića, čime se potvrđuje velika skala proizvodnje i promet srebra u to vreme.
Izgled i istorijski kontekst
Novčići su izuzetno dobro očuvani: na jednoj strani često je prikazan lik koji se tumači kao Wodan/Odin, dok druga strana prikazuje jelena. Nalaz datira između 830. i 850. godine — period kada islamsko srebro postaje sve uobičajenije u severnoj Evropi, što odgovara i drugim nalazima islamskog nakita i dirhama u Skandinaviji.
"Ovo srebro je već imalo jedan životni ciklus; ne dolazi direktno iz rudnika. [Srebro] je bilo iskovano u dirhame, pa je potom bilo istopljeno u nekoj šerpi," rekao je Birch, sumirajući proces.
Za širi istorijski kontekst: Vikingško doba često se računa od napada na Lindisfarne 793. godine do poraza na Stamford Bridgeu 1066. Ribe je u IX veku bilo važno trgovačko i obrtničko središte, što objašnjava zašto je upravo tamo postojala razvijena kovnica.
Zašto je ovo važno?
Otkriće potvrđuje intenzivne dalekometne veze između Skandinavije i islamskog sveta u ranom srednjem veku — ne samo pljačkom ili ratom, već i trgovačkim tokovima vrednih metala. Pokazuje i da su vikinške ekonomije koristile reciklirano i prerađeno srebro, koje je obavljalo centralnu ulogu u monetarnim i trgovinskim praksama IX veka.
Ovaj nalaz doprinosi razumevanju ranovikinškog novčanog sistema i šireg ekonomskog okvira u kojem su delovali severnjački trgovci i zanatlije.
Pomozite nam da budemo bolji.
