Ronioci i arheolozi iz NCU i Muzeja Prvih Piastova otkrili su u Jezeru Lednica hrastovu gredu sa izrezbarеним licem starom više od 1.000 godina. Greda br. 353 duga je 1,34 m, rezbarija meri oko 12 x 9 cm, a drvo je datirano na 967. godinu. Nalaz ukazuje na lokalne umetničke i duhovne prakse ranih Slovena; u blizini su pronađeni i konjski ostaci koji upućuju na moguće ritualne prakse. Artefakt je proglašen „Jedinstvenim Artefaktom 2025.“ i doprineo je rastu zainteresovanosti za projekat Jezera Lednica.
Drevno hrastovo lice iz Jezera Lednica otkriva tajne ranosrednjovekovnih Slovena
Divers Stumble Upon 1,000-Year-Old FaceRazvan25 - Getty Images
Drvo retko opstaje više od hiljadu godina. Ipak, u anaerobnim močvarnim ili podvodnim uslovima organski materijal može ostati sačuvan, a upravo zato je otkriće drvenog lica u poljskom Jezeru Lednica posebno važno i fascinantno.
Otkriće i opis artefakta
2024. godine istraživači Centra za podvodnu arheologiju Univerziteta Nikola Kopernik (NCU) i Muzeja Prvih Piastova u Lednici pronašli su izrezbareno lice u hrastovoj konstrukcijskoj gredi označenoj kao greda br. 353, koja je deo urušenog bedema naselja. Sačuvano drvo je dugo 1,34 m, a rezbarija meri otprilike 12 x 9 cm. Lice je isklesano na spoljašnjoj, užoj strani trapezoidnog preseka grane, oko 50 cm od kraja kuke; jasno su vidljivi oblikovani oči, nos, usta, obrazi, obrve i trokutasta ili bradata brada.
Datovanje i istorijski kontekst
Dendrokronološka analiza pokazuje da je drvo iz kojeg je izvedena greda palo 967. godine, što znači da je rezbarija verovatno stara više od hiljadu godina. To vreme poklapa se sa periodom kada je osnivač poljske države, Mieszko I, primio krštenje i kada je područje prelazilo pod uticaj hrišćanstva, što daje dodatni istorijski okvir interpretacijama nalaza.
Tumačenje i poređenja
Slične prikaze nalazili su u drugim slovenskim naseljima, poput Wolina, Velikog Novgoroda i Stare Ladoge. Stručnjaci smatraju da uporedne karakteristike ukazuju na lokalnu umetničku i duhovnu tradiciju ranih Slovena, pre nego na skandinavski ili ruski uticaj. Autori studije pretpostavljaju da je lice moglo predstavljati božanstvo ili junaka koji posreduje između ljudi i sveta duhova, ali to ne dokazuje postojanje organizovanog kulta niti preciznu namenu – zaštita bedema, obeležavanje moći ili druga simbolička uloga ostaju moguće interpretacije.
"Ovo otkriće ne samo da budi divljenje prema zanatu starom više od hiljadu godina, već i otvara fascinantnu raspravu o duhovnom životu ranosrednjovekovnih Slovena," izjavio je Andrzej Pydyn, direktor Centra za podvodnu arheologiju pri NCU.
Dodatni nalazi i značaj projekta
U okolini bedema pronađeni su i konjski vilici i kosti, koje istraživači tumače kao moguće ritualne priloge ili zaštitne žrtve; slični ostaci nađeni su i ispod kuća u naselju, što podržava ideju ritualnih praksi. Greda sa izrezbarenim licem brzo je postala jedno od važnijih arheoloških otkrića u Poljskoj: u januaru 2026. proglašena je „Jedinstvenim Artefaktom 2025.“ u anketi Archaeological Sensations, dok je širi projekat Jezera Lednica nagrađen za popularizaciju istraživanja.
"[Drveno] lice predstavlja neprocenjiv spomenik i retak primer predmeta koji ujedinjuje upotrebnu i simboličku funkciju," navodi Muzej Prvih Piastova u Lednici. Otkriće otvara nova pitanja o životu, kulturi i duhovnosti stanovnika srednjovekovnih slovanskih naselja i doprinosi boljem razumevanju regionalne istorije.
Za kraj
Greda br. 353 iz Jezera Lednica nije samo arheološki artefakt već i most ka razumevanju simbola, rituala i svakodnevnice ranih Slovena – područja koja su relevantna i za šire slavensko nasleđe, te time i za čitaoce u Srbiji i regionu.
Pomozite nam da budemo bolji.
