U Leeuwkop Correctional Facility u Johanesburgu otvorena je galerija sa 34 dela zatvorenika, deo državne inicijative kojom je od 2023. osnovano devet zatvorskih galerija. Program, u partnerstvu sa Just Detention International‑South Africa od 2024, ima terapeutski i obrazovni karakter i pomaže zatvorenicima da steknu veštine, dodatni prihod i bolju pripremu za život posle zatvora. Radovi se prodaju javnosti, a prihodi idu za materijal i stimulacije učesnika.
Od rešetaka do galerije: Kako umetnost u johanesburškom zatvoru menja živote 34 zatvorenika
Freddy Mongkoai speaks whilst holding his artwork during an exhibition of inmates' artwork at the Leeuwkop Correctional Centre, in Johannesburg, South Africa, Monday, June 22, 2026. (AP Photo/Kayleen Morgan)(AP Photo/Kayleen Morgan)
Kada većina ljudi pomisli na zatvor, pred očima se pojavljuju čelične rešetke, zaključana vrata i ograničena sloboda. U Leeuwkop Correctional Facility u Johanesburgu posetioci, međutim, nalaze nešto neočekivano: galeriju umetnosti u kojoj je izloženo 34 rada zatvorenika.
Lebohang Molefi paints during an exhibition of inmates' artworks at the Leeuwkop Correctional Centre in Johannesburg, South Africa, Monday, June 22, 2026. (AP Photo/Kayleen Morgan)(AP Photo/Kayleen Morgan)
Izložba je deo šire državne inicijative Ministarstva za izvršenje kazni koje je od 2023. otvorilo devet galerija u zatvorima širom Južne Afrike. Cilj je da se kroz kreativne i obrazovne programe smanji recidivizam, omogući sticanje novih veština, dodatni prihod i bolja priprema za život po izlasku na slobodu.
An artwork by Bongumusa Mlondo is displayed as part of the "Restorative Making" exhibition at the Leeuwkop Correctional Centre, in Johannesburg, South Africa, Monday, June 22, 2026. (AP Photo/Kayleen Morgan)(AP Photo/Kayleen Morgan)
„Kada radim umetnost, dobijem miran i izlečen um. Podstiče me da budem snažan i prisutan. Mogu da se skoncentrišem, pa mi to daje mir u glavi,“ rekao je Freddy Mongkoai, jedan od učesnika programa, u razgovoru za Associated Press.
Mongkoai (51) izdržava skoro dve godine od kazne od 12 godina, a u umetnički program se uključio u oktobru. Od tada eksperimentiše sa slikanjem i skulpturama od papir-mase; među njegovim radovima je i replika trofeja FIFA Svetskog kupa, kao i upečatljiv sivi portret žene koja nosi drva na glavi i dete na leđima — motiv koji ga podseća na folklor iz njegove mladosti u provinciji Limpopo.
National Commissioner of Correctional Services Makgothi Samuel Thobakgale, centre, and attendees view an exhibition of inmates' artwork at the Leeuwkop Correctional Centre, in Johannesburg, South Africa, Monday, June 22, 2026. (AP Photo/Kayleen Morgan)(AP Photo/Kayleen Morgan)
Procene stope recidivizma u Južnoj Africi variraju u zavisnosti od metodologije, a prema nekim izvorima dostižu i do 95%. Zatvorski sistem suočava se s visokim nivoom nasilja, prenatrpanošću, aktivnostima bandi i nedostatkom sredstava, pa vlasti ističu da programi za rehabilitaciju poput umetničkih mogu doprineti smanjenju ponovnih krivičnih dela.
Members of the Leeuwkop Correctional Centre prisoners inmates choir perform during the launch of exhibition of inmates' artwork at the Leeuwkop Correctional Centre, in Johannesburg, South Africa, Monday, June 22, 2026. (AP Photo/Kayleen Morgan)(AP Photo/Kayleen Morgan)
„Kada napuste ovu ustanovu kako bi služili uslovni otpust ili završili kazne, ovo je najefikasniji način da im se ukaže da ne treba da počine zločin ponovo,“ kaže Makgothi Thobakgale, nacionalni komesar Department of Correctional Services.
Program u Leeuwkopu realizovan je u partnerstvu sa organizacijom Just Detention International‑South Africa od 2024. godine. Prema Unathi Mahlati, višoj službenici te organizacije, inicijativa ima pretežno terapeutski karakter, ali nije formalna, klinička art-terapija pod nadzorom licenciranog terapeuta. Učešće je dobrovoljno i fokusirano je na omogućavanje zatvorenicima da kroz kreativni izraz obrade traume i reflektuju osećanja, a ne na postizanje profesionalnog nivoa umešnosti.
Radovi nastali u okviru programa prodaju se javnosti — cene se kreću otprilike od 50 do preko 2.000 randova (približno 3–120 USD), zavisno od veličine i složenosti rada. Prihodi se koriste za nabavku materijala, isplatu malih stimulacija učesnicima i podršku programu. Pored izložbe u zatvorskoj galeriji, dela se redovno prikazuju i na većim južnoafričkim događajima kao što su Comrades Marathon Expo i National Arts Festival u Makhandi, čime autori dobijaju priliku da dopru do šire publike.
Za mnoge zatvorenike umetnost predstavlja više od dodatne zarade — to je način obrade ličnih priča, sećanja i odnosa s porodicom. Mongkoai kaže da mu program daje nadu i veštinu koju želi da nastavi i po izlasku iz zatvora: „Moj san je da imam sopstvenu galeriju.“
Pomozite nam da budemo bolji.
