Mogući fosili na Marsu i druge senzacije: voda u dve faze, JWST i zagonetni Homo naledi

Ove nedelje nauka je donela uzbudljive rezultate koji pomeraju granice znanja o životu, vodi i ljudskoj prošlosti. Glavne teme uključuju nova otkrića sa Marsa, nalaze svemirskih teleskopa, neočekivane rezultate iz paleontologije i napredna istraživanja svojstava vode.

The largest (left) and the smallest (right) skulls ofHomo naledifound in the Rising Star cave system in South Africa. All specimens ofH. naledihave been shown to be female. | Credit: Rising Star Program

Perseverance i tragovi života na Marsu

Rover Perseverance otkrio je do sada najvišu koncentraciju organskih molekula u muljevitim stijenama kratera Jezero — oblasti koja je nekada bila veliko i duboko jezero. Prethodno istraživanje imenovalo je komad stene sa obrascima koji podsećaju na tragove koje ostavljaju mikroorganizmi na Zemlji kao jedan od najjasnijih znakova mogućih prastarih marsovskih mikroba.

The remarkably straight Stane Street in southern England was built by the Romans. | Credit: Tim Stocker Photography via Getty Images

Najnoviji podaci ukazuju na rasprostranjeno prisustvo kompleksnih ugljenikovih molekula u toj zoni kratera. Istraživači upozoravaju da to nisu konačni dokazi života, ali smatraju da kombinacija hemijskih tragova i geološkog konteksta može upućivati na očuvane fosile mikroorganizama.

An illustration of a water molecule. New research adds credence to a controversial theory that water actually switches between two chemical structures. | Credit: Yaroslav Kushta via Getty Images

JWST, Euclid i nova saznanja o svemiru

Svemirski teleskop James Webb doneo je dva važna uvida: posmatranja ranih galaksija koja su "živela brzo i prerano izumirala" — što može dati uvid u evoluciju naše Galaksije — i snimak formiranja zvezde udaljene oko 1.280 svetlosnih godina u sazvežđu Orion. Euclid je, sa svoje strane, zabeležio najdetaljniju sliku Mlečnog puta do sada, sa oko 60 miliona zvezda na jednoj fotografiji.

People in China's northern megacities have 74 times less fresh water than the average American — so the Chinese government has built the world's largest water diversion project. | Credit: Xinmei Liu for Live Science

Zagonetni Homo naledi

Homo naledi, otkriven 2013. u južnoafričkoj pećini, ponovo je u fokusu: analiza genetskog materijala iz gleđi skoro dvadeset skeleta sa nalazišta pokazala je da su svi bili ženskog pola. Ovaj nalaz dodatno komplikuje već neobičan skup karakteristika vrste — mali mozak, dvonožno kretanje, dokazi iz 2023. koji sugerišu mogućnost korišćenja vatre i indicije o ritualnim sahranama.

A wave of warm water and higher-than-usual sea surfaces (red) stretches across the Pacific, a few days before El Niño was declared. | Credit: Data for the map were acquired by the Sentinel-6 Michael Freilich satellite and processed by scientists at NASA’s Jet Propulsion Laboratory (JPL).NASA Earth Observatory/Lauren Dauphin

„Suština je u tome da je ovo čudan rezultat od već čudnog hominina,“ rekla je Elizabeth Sawchuk, kustoskinja za ljudsku evoluciju u Cleveland Museum of Natural History, koja nije bila uključena u studiju.

Voda koja menja pravila

Iako nam se voda čini najosnovnijim sastojkom, ona ima neobična svojstva: led pluta, specifična toplotna inercija i neobična zavisnost viskoznosti od pritiska. Neki naučnici predlažu da se ova ponašanja objašnjavaju postojanjem dve tečne faze vode — gušće i ređe — koje se na molekularnom nivou smenjuju. Nova istraživanja koja kombinuju eksperimentalne podatke i AI-analize daju dodatne dokaze u prilog te hipoteze, ali su potrebne daljnje potvrde.

Voda i infrastruktura: kineski veliki projekti

Kina nastavlja širenje svetski poznatog projekta transfera vode koji prenosi vodu iz reke Yangtze prema severu kroz mrežu kanala, brana i pumpi. Vlada planira treću, zapadnu rutu — smatra se najambicioznijom i najrizičnijom — i gradi veliku branu u seizmički aktivnom regionu Tibeta. Kritičari ističu ekološke i seizmičke rizike, dok vlasti argumentuju vitalnu potrebu za snabdevanjem vodom velikih severnih gradova.

El Niño i Kelvinovi talasi

Novo snimanje satelita Sentinel-6 Michael Freilich prikazalo je topli talas površinske vode koji se širi preko Pacifika — tipičan znak nastupajućeg El Niño fenomena. Ovi Kelvinovi talasi nastaju kada se smer tropskih vetrova privremeno obrne, što omogućava nagomilavanje tople površinske vode na istočnoj strani pacifičkog pojasa i utiče na globalne klimatske obrasce.

Za više ažuriranja pratite izvore naučnih vesti i kanale koji prate otkrića u realnom vremenu.