Analiza 271 kosti iz Beogradske tvrđave otkriva prve fizičke dokaze srednjovekovne kamile u centralnom i zapadnom delu Balkana. Kosti potiču iz rimskog perioda (oko 20–250. g. n.e.) i kasnog srednjeg veka (oko 1410.–1650. g.), a ZooMS testovi ukazuju da je kamila hibrid. Nalaz osvetljava promenu u upotrebi stoke — od intenzivne proizvodnje mesa u rimskom Singidunumu do dužeg držanja stoke zbog vune, mleka i transporta u srednjem veku.
Kosti kamile iz Beogradske tvrđave: Prvi fizički dokaz srednjovekovnog hibrida na Balkanu
Photo Credit:Image© 2026 by Ivanbuki is licensed underCC BY 4.0
Analiza 271 kosti i fragmenta iz Beogradske tvrđave otkriva retke podatke o životu na tom prostoru kroz vekove — od ishrane i rada do trgovine i vojne logistike. Najzanimljiviji nalaz su fragmenti kamile iz kasnog srednjeg veka koji mogu predstavljati prvi fizički dokaz srednjovekovne kamile u centralnom i zapadnom delu Balkana.
Gde je otkriveno i šta je pregledano
Nalazi potiču iz okolne zone Donjeg grada, blizu Istočnih vrata tvrđave, na ušću Save u Dunav. Istraživači su analizirali 271 kompletnu i fragmentisanu životinjsku kost iz slojeva koji pripadaju dvema jasnim hronološkim fazama: rimskom periodu (otprilike 20–250. g. n.e.) i kasnom srednjem veku (oko 1410.–1650. g.). Rad je objavljen u časopisu Journal of Archaeological Science: Reports.
Rimski period: stoka za meso
Ostaci iz rimskih slojeva ukazuju na intenzivnu upotrebu ovaca, koza, goveda i svinja, pri čemu su mnoge životinje zaklane mlade — tipičan signal da je proizvodnja mesa bila prioritet. Ovo odgovara očekivanjima za naselja povezana sa vojnim garnizonima, poput Singidunuma i Legio IV Flavia Felix.
Kasni srednji vek: drugačija ekonomija i čudna kamila
Kosti koje potiču iz kasnosrednjovekovnih naslaga dominiraju ostacima ovaca i koza, ima manje kostiju goveda, a svinjskih ostataka nije bilo pronađeno. Među fragmentima iz tog perioda pojavili su se delovi noge, pete i šape kamile. Analiza proteina metodom ZooMS pokazala je da se radi o hibridnoj kamili, a ne o čistom dromaderu ili baktrijanskom tipu.
Zašto je to važno? Kosti kamile potvrđuju arheološke i pisane indicije o kontaktima sa istočnim regionima — trgovinskim i vojnim rutama — i pokazuju da su srednjovekovne mreže prevoza bile međusobno povezane.
Ograničenja i tumačenje nalaza
Istraživači upozoravaju da je uzorak relativno mali pa se ne smeju izvoditi preuranjeni zaključci. Na primer, odsustvo svinjskih kostiju u kasnim naslagama može biti povezano s promenama u prehrambenim običajima ili uticajem islamskih pravila, ali uzorak nije dovoljan da to potvrdi.
Implikacije za arheologiju
Otkrivanje hibridne kamile menja način na koji se određuju vrste kamila prema samom skeletu: u ovom slučaju proteinska analiza je korigovala zaključke zasnovane isključivo na morfologiji kostiju. To znači da su hibridne kamile mogle biti previdjene u starijim kolekcijama.
Zaključak: Beogradska tvrđava nije samo vojna tvorevina već mesto gde se kroz slojeve vidi transformacija ekonomije, prehrambenih navika i povezanosti sa širim trgovinskim i vojnim mrežama. Nalaz kamile je jedinstven fizički dokaz tih veza i poziva na dalje analize postojećih zbirki.
Pomozite nam da budemo bolji.
