Evropa jača odbranu na istočnom krilu NATO-a: Finska se oslanja na koncept „totalne odbrane“ i veliku mobilizovanu rezervu; Poljska gradi 'Istočni Štit' i masivan protiv-dronski sistem SAN; baltičke države se fokusiraju na brzo savezničko pojačanje zbog ranjivosti Suwalskog praga. Neizvesnost oko američke posvećenosti podstiče evropske zemlje da unaprede sopstvene kapacitete.
Istočno Krilo NATO-a Se Učvršćuje: Finska, Poljska i Baltičke Države Spremne Za Scenarije Bez SAD
A US Chinook helicopter carrying British paratroopers took part in NATO exercises, led by the Finnish military, at a training ground less than 30 miles from the Russian border.PA Images via Reuters Connect
Medvedi, vukovi i losi i dalje prelaze granicu, ali za graničare koji patroliraju poljima i šumama u Severnoj Kareliji, ovo je mesto gde se završava NATO. Linija drvenih stubova i obojenih oznaka razdvaja Finsku i Rusiju duž najduže kopnene granice Alijanse — 1.343 km koji postaju sve militarizovaniji.
Finland's army relies on artillery like this 155mm self-propelled howitzer.STOYAN NENOV/REUTERS
Izvestioci Axel Springer Global Reporters Network obišli su tri ključne tačke istočne granice Evrope: finske šume ka Rusiji, poljske položaje prema Kalinjingradu i Belorusiji i ranjivu litvansku liniju u blizini Suwalskog praga. Zaključak je jasan: evropske države na prvoj liniji jačaju sopstvenu odbranu jer više ne mogu bezuslovno računati na američki angažman.
France has proposed deploying jets like the Dassault Rafale fighter, which is capable of carrying a nuclear-armed cruise missile, to allied countries.Stephane Mahe/REUTERS
Finska: 'Totalna Odbrana' Ispred Svake Alternative
Finska istoriju i geografiju pretvara u prednost. Posle iskustava Zimskog rata, Helsinki je održao obavezni vojni rok, ogromne rezerve i koncept „totalne odbrane“ — mobilizovanu populaciju, civilnu otpornost i infrastrukturu za dugotrajnu odbranu.
A Polish Army tank fires during an exercise near the Suwałki Gap in June 2026. Poland depends on force size to deter neighboring Russia.Andrzej Iwanczuk/NurPhoto
Trenutno Finska može mobilisati oko 870.000 rezervista iz populacije od 5,6 miliona (cilj: 1.000.000 do 2031). Država izdvaja skoro 3% BDP-a za odbranu i planira porast na 5% do 2035. U vazduhu očekuje dolazak F-35 aviona, a na kopnu raspolaže jednom od najvećih artiljerijskih zalih u Evropi.
Border guards patrol a section of Poland's border with Belarus during a high-profile visit in June.Wojtek RADWANSKI / AFP
Početna spremnost Finske uključuje i kontroverzne odluke: povlačenje iz Otavske konvencije i planovi za kupovinu protivpešadijskih mina koje bi bile raspoložive u slučaju neposredne pretnje. Helsinki je takođe ušao u NATO Nuclear Planning Group i prilagodio zakonski okvir za učešće u nuklearnom planiranju — deo napora da „podiže nuklearni IQ" kao društvo.
A section of Poland's border with Russia is laid with anti-tank obstacles, seen here in 2024. But along a farm nearby, the only obvious protection is a simple concertina-wire fence.Marek Antoni Iwanczuk/SOPA Images/LightRocket via Getty Images
„Morate biti oprezni kad spavate pored medveda,“ rekao je pukovnik Matti Pitkäniitty opisavši stav jedne male države prema gigantu sa istoka.
Poljska: Masa, Brzina i 'Istočni Štit'
Poljska je transformisala svoj vojni profil: ubrzano nabavlja tenkove, oklopna vozila i raketnu artiljeriju, povećava budžet (oko 4,8% BDP-a ove godine) i radi na projektu „Istočni Štit“ — mreži prepreka, bunkera, senzora i fortifikacija duž granice sa Belorusijom i Kalinjingradom, procenjene vrednosti oko 10 milijardi evra.
A February exercise showcased counter-drone systems that are part of Poland's drive to build a so-called drone wall.STR/NurPhoto
Međutim, realizacija je delimična: vidljive fortifikacije se na nekim mestima pojavljuju i nestaju, a logistički izazovi znače da deo materijala stoji u skladištima. Kao odgovor na novu vrstu pretnji, Poljska razvija i SAN — opsežan protiv-dronski sistem koji bi mogao koštati do 4 milijarde evra i obuhvatiti radare, senzore i stotine vozila i efektora.
German soldiers cross a path lined with anti-tank dragon's teeth during a June exercise in Lithuania.Kay Nietfeld/picture alliance via Getty Images
Baltičke Države: Brzo Pojačanje Kao Esencijalna Strategija
Litvanija, Letonija i Estonija ne mogu da računaju na dugu borbu same. Njihova odbrana zavisi od brzine savezničkog odgovora — jer su povezane sa ostatkom NATO-a kroz Suwalski prag (oko 65 km) i izložene su riziku presecanja od strane snaga iz Kalinjingrada i Belorusije.
Lithuania's chief of defense, Raimundas Vaikšnoras, said his country matches or exceeds the scale of Russian military exercises held nearby as a deterrent.Carsten Hoffmann/picture alliance via Getty Images
Baltičke zemlje grade zajedničke prepreke (Baltička linija odbrane), antitenkovske jarke i, poput Finske, povlače se iz Otavske konvencije kako bi imale opcije za usporavanje neprijatelja. Ključna dopuna je nemačka brigada koja bi do kraja 2027. trebalo da bude trajno stacionirana u Litvaniji (oko 5.000 ljudi), kao i stalne rotacione snage drugih saveznika.
US soldiers trained with allies at Lithuania's Pabradė Training Area in May.Sgt. Nicodemus Taylor/US Army
Širi Kontekst: Neizvesnost Oko Američke Uloge
Neizvesnost nastala pitanjima o američkoj posvećenosti NATO-u — posebno nakon izjava predsednika Donalda Trumpa — natkriljuje planove. Evropski saveznici rade na jačanju vlastitih kapaciteta i diskutuju o većoj evropskoj odgovornosti, uključujući i razgovore sa Francuskom o mogućim zajedničkim nuklearnim vežbama ili raspoređivanjima.
German Army troops moved through smoke during the Freedom Shield 2026 exercise in Lithuania.Kay Nietfeld/Kay Nietfeld/dpa
U praksi, to znači: Finska uči saveznike kako da se bore u šumama i na surovom terenu; Poljska podiže odbranu masom i tehnologijom; Baltičke države osiguravaju da savezničke trupe budu dovoljno blizu da brzo reaguju. Ipak, pitanje ostaje otvoreno: da li Evropa danas ima političku i logističku sposobnost da samostalno odgovori na agresiju velikih razmera?
Brig. Gen. Christoph Huber of the German Army emerges from a Puma infantry fighting vehicle during the Freedom Shield 2026 exercises in Lithuania in June. Germany plans to station a brigade in Lithuania by 2027.Kay Nietfeld/Kay Nietfeld/dpa
Zaključak
Na istočnom krilu NATO-a već se vidi preorijentacija: manja zavisnost od jedne velike sile i veći fokus na nacionalnoj i regionalnoj otpornosti. Sve tri oblasti—Finska, Poljska i Baltik—kombinuju terenski, tehnološki i politički pristup kako bi podigli cenu mogućeg napada. Dok Evropa radi na tim promenama, ostaje ključno pitanje koordinacije, brzine pojačanja i postojanosti savezničkih obaveza.
Autori: Laura Kayali (POLITICO), Marcin Wyrwał (Onet), Philipp Fritz (WELT), Carolina Drüten (WELT). Originalni izveštaj Axel Springer Global Reporters Network.
Pomozite nam da budemo bolji.
