Drevna DNK razotkriva 'Zlatnog čoveka' i uspon dinastičke elite Skita

Nova analiza drevne DNK otkriva da su vrhovni status i bogatstvo među Skitima često nasledni, da su elite bile povezane rodbinskim vezama i da su zadržavale moć u okviru loza. Rad objavljen u časopisu Science Advances donosi prvu jasnu genetsku potvrdu dinastičkih veza među skitskim elitama.

Glavni nalazi

Istraživači su analizirali 85 uzoraka (38 iz elitnih i 47 iz neelitnih grobova) i identifikovali porodične veze među elitama koje su se prostirale i na velike udaljenosti. Elitni pojedinci pokazali su veću genetsku homogenost i prisustvo nizova homozigotnosti (runs of homozygosity), što ukazuje na zajedničko poreklo i zadržavanje statusa unutar određenih porodica.

A reconstruction of the "Golden Man," an elite Scythian youth who was excavated in 1969 at Kazakhstan's Issyk burial ground. - Gulmira Mukhtarova

Koga su nazvali 'Zlatnim čovekom'?

Kurgan poznat kao "Zlatni čovek", iskapan 1969. u današnjem Kazahstanu i datovan na oko 400–300. godine p.n.e., dugo je izazivao pitanja o polu i poreklu. Genetska analiza markera preko celog genoma, uz statističko popunjavanje oštećenih segmenata, sugeriše da je individua verovatno bila genetski muškog pola i pripadala južnoj skitskoj podgrupi poznatoj kao Saka.

„Ovaj rad sjajno integriše genetske, arheološke i tekstualne dokaze radi podrške zaključcima o statusu zasnovanom na lozi”, rekao je Alicia R. Ventresca-Miller (University of Michigan), koja nije bila uključena u studiju.

Arheologija i društvena praksa

Elitni kurgani bili su ogromni (do 15 m visine i prečnika do 105 m), često sa hodnicima, katakombama i bočnim prostorijama za prikaze životinja ili sahranjenu rodbinu. U mnogim grobovima zabeleženi su tragovi mumifikacije i postmortem trepanacije (bušenje lobanje), što je moglo služiti za očuvanje tela tokom izrade složenih grobnica ili transporta do mesta sahrane.

An overhead view shows a burial mound after excavation work had begun. It was dated between the eighth and seventh centuries BC. - Rinat Zhumatayev

Dinastijska struktura

Primer koji autori ističu uključuje kurgane muškarca iz elite i njegove unučiade pronađene na različitim grobljima udaljenim više od ~100 km. Jedno dete staro samo godinu dana dobilo je elitnu sahranu, što istraživači tumače kao dokaz da je status nasledan — nije reč o zaslugama pojedinca već o rođenju u određenoj porodici.

„Prisustvo jednogodišnje unučiadke u elitnom grobu za mene je jak dokaz naslednog statusa”, izjavila je Ainash Childebayeva, glavna autorka studije (University of Texas at Austin).

Uloga žena

Skoro polovina od 38 elitnih jedinki bile su ženskog pola. Neki ženski grobovi sadržavali su zlatne headdresses, konje, fine tkanine i predmete koji sugerišu visok društveni položaj, pa čak i šamanske funkcije (npr. "Princeza iz Urdžara"). To potvrđuje da je u nekim segmentima skitskog društva ženi bila dodeljena značajna moć i vidljiva uloga.

Gold ornaments were excavated from the Eleke Sazy burial site in eastern Kazakhstan. - Zainolla Samashev

Metodologija

Naučnici su koristili sekvenciranje drevne DNK i napredne statističke metode za imputation (popunjavanje nedostajućih podataka) kako bi rekonstruisali genetske profile. Poređenja između uzoraka omogućila su mapiranje rodbinskih veza i identifikovanje genetskih podgrupa.

Otvorena pitanja

Iako studija jasno pokazuje postojanje linijske elite u Gvozdenom dobu na Stepi, ostaje nerazjašnjeno šta je tačno pokrenulo ovaj prelaz od relativno ravnopravnog društva tokom Bronzanog doba ka izraženoj stratifikaciji u Gvozdenom dobu. Autori nameravaju dalje da istraže uzroke i uloge koje su različiti članovi društva (posebno žene) imali u održavanju i prenosu moći.

Studiju su potpisali timovi koji kombinuju genetičare i arheologe; rad donosi nove dokaze o porodičnoj strukturi i održavanju elite među nomadskim zajednicama Evroazije.