U galaksiji SDSS J110546.07+145202.4, na udaljenosti od ~1,8 milijardi svetlosnih godina, otkrivena je supermasivna crna rupa koja intenzivno akrecira materiju i emitue snažno radijsko zračenje. Radijski sjaj porastao je oko 20× pre ~8 godina, dostigavši intenzitet reda veličine 10 kvadriliona puta sjaja Sunca. Astronomi smatraju da je pojačana akrecija pokrenula mlazove plazme i da objekat može biti lokalni analog brzo rastućih crnih rupa iz ranog univerzuma.
Proždrljiva Supermasivna Crna Rupa U Galaksiji SDSS J110546.07+145202.4 Otkriva Tajne Ranog Svemira
Illustration of the black hole at the center of the galaxy SDSS J110546.07+145202.4. | Credit: Max Planck Institute/Dream Lab
U centru relativno bliske galaksije SDSS J110546.07+145202.4, udaljene oko 1,8 milijardi svetlosnih godina, otkrivena je supermasivna crna rupa koja trenutno intenzivno akrecira materiju i emituje izuzetno snažno radijsko zračenje. Njeno ponašanje podseća na one koje su astronomi do sada viđali samo kod najranijih i najbrže rastućih crnih rupa u svemiru.
Posmatranja i dokazi
Astronomi su zabeležili da je radijski sjaj galaksije porastao oko 20 puta tokom relativno kratkog perioda pre otprilike osam godina, dosegnuvši jačinu reda veličine ~10 kvadriliona (10^16) puta radijskog intenziteta Sunca. Signal u radio-opsegu, koji je bio trajnije prisutan godinama, poslužio je kao ključni dokaz pojačane akrecije u jezgru galaksije.
„Takvi visokenergijski događaji mogu astronomima da pruže mnoštvo uvida,“ rekao je Kovi Rose sa Sydney Institute for Astronomy. „Posmatrajući mlazove i izlive, možemo istražiti fizičke procese u nekim od najsurovijih okruženja u svemiru.“
Kako crne rupe „jedu"
Kada je oko crne rupe dovoljno gasa i prašine, materija formira spljošteni rotirajući akrecioni disk koji svetli kroz čitav elektromagnetni spektar, od radio-talasa do X-zraka. Deo materije se iz diskova usmerava ka polovima i izbacuje u obliku mlazova plazme koji se šire brzinama bliskim brzini svetlosti i tako doprinose intenzivnom radijskom zračenju.
The galaxy SDSS J110546.07+145202.4 is so close to Earth that its shape, with its two spiral arms, can be clearly seen in images. | Credit: DESI Legacy Survey
„Imamo prototip nove klase galaksija koje prolaze kroz nagle promene u radijskom zračenju,“ izjavio je Phil Edwards iz CSIRO.
Vođa tima Stefanie Komossa (Max‑Planck‑Institut za ekstraterestrijalnu fiziku) dodala je da je prelaz u dugo trajuće, radijski sjajno stanje kod ovakvih, relativno lakih, brzo rastućih crnih rupa do sada bio neviđen.
Zašto je ovo važno
Povećana stopa akrecije čini ovu supermasivnu crnu rupu izuzetno vrednim ciljem za dalja posmatranja: ona je lokalni primer procesa koji su bili česti u ranoj fazi univerzuma, ali su retki danas. Praćenje takvih objekata pomoći će da se bolje razume formiranje i brzi rast supermasivnih crnih rupa i njihove uloge u evoluciji galaksija.
„Sa osetljivim instrumentima poput predstojećih SKA teleskopa bićemo u stanju da identifikujemo slične radijske tranzijente u budućim anketama neba,“ rekla je Komossa. „To je ključno za popunjavanje praznina u našem razumevanju ranog svemira.“
Rezultati tima objavljeni su u maju u časopisu The Astrophysical Journal. SDSS J110546.07+145202.4 i njena proždrljiva supermasivna crna rupa ostaju prioritetne mete za buduća posmatranja, naročito radi poređenja sa dalekim, ranim galaksijama.
Pomozite nam da budemo bolji.
